Trong bối cảnh trật tự khu vực châu Á – Thái Bình Dương đang chuyển dịch mạnh mẽ, quan hệ Việt Nam – Trung Quốc có thể được phân tích hiệu quả thông qua lăng kính của học thuyết bất đối xứng.
Việc xác lập đường biên giới Việt -Trung nói chung và phần tiếp giáp giữa Tây Bắc với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) nói riêng trong lịch sử cũng như hiện nay có những phức tạp và đặc thù riêng.
Dù bề ngoài tỏ ra thuần phục “thiên triều’’ Trung Hoa nhưng khi bị xâm hại về lãnh thổ, các triều đại phong kiến Việt nhất quyết không chịu nhún nhường để mất đất.
Trung Quốc là bậc thầy trong việc lợi dụng thời điểm. Tại sao họ lại tiến hành đánh chiếm các đảo của Việt Nam tại Trường Sa vào tháng 3/1988?
Theo các sử liệu của cả Việt Nam và Trung Quốc, trong hơn 1000 năm, quân đội của Đại Việt đã hàng chục lần tấn công vào lãnh thổ láng giềng phương Bắc.
“Lũ ngốc này! Chẳng lẽ các anh không biết rằng để người Trung Quốc ở lại có nghĩa là gì ư?… Tôi thà lại ngửi cứt bọn Pháp thêm 5 năm mà không muốn ăn cứt bọn Tàu suốt phần đời còn lại”.
Hai đồng minh quan trọng nhất của Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ có mâu thuẫn nghiêm trọng, thậm chí coi nhau như kẻ thù.
Lê Trịnh, Tây Sơn và Nguyễn xung khắc nhau như nước với lửa, tưởng không thể chia sẻ với nhau bất cứ chính sách nào; tuy nhiên có điều thú vị là cả ba triều đại cùng một ý nguyện tìm cách đòi lại phần đất bị mất bởi Trung Quốc
Sau khi gặp Nixon, Thủ tướng Chu Ân Lai có sang Việt Nam thông báo tình hình rồi sẽ thế này, thế khác. Sau khi nghe xong, cha tôi nói: “Tôi chỉ biết trước một điều là sau khi Nixon gặp các đồng chí, Mỹ sẽ đánh chúng tôi gấp 10 lần…”.
Thực hiện đường lối ngoại giao giữ vững độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, nêu cao chính nghĩa, hoà hiếu là một nhiệm vụ cực kì khó khăn của một nước nhỏ luôn phải đối phó với những âm mưu bành trướng thôn tính của nước lớn.