Là người ít tuổi nhất trong Gia Định tam gia, Trịnh Hoài Đức (1765 – 1825) không chỉ là công thần của triều Nguyễn, mà còn là nhà thơ, nhà văn, sử gia đại tài của Việt Nam thế kỷ 18-19.
Ngày 30/8/1945 theo giờ đã định, 50.000 nhân dân nội thành Huế đã tập trung trước cửa Ngọ Môn. Chiếc xe hơi mui trần của phái đoàn Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ từ tiến vào…
Long Vân Hầu Trương Tấn Bửu (1752 – 1827) xuất thân là trai làng làm ruộng, ông đã cứu chúa Nguyễn Ánh trong lúc nguy nan, trở thành võ tướng lẫy lừng với nhiều công trạng cho nhà Nguyễn.
Khi vua Minh Mạng vừa lên ngôi, có 3 ông già “dân oan” khăn gói dắt nhau đi bộ suốt 3 tháng ròng từ vùng đất Ba Tri tỉnh Bến Tre, để ra kinh thành Huế khiếu nại lên vua nhằm đòi quyền lợi chung cho dân làng.
Trong sự thắng lợi của cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945, chúng ta không thể quên công lao của Đổng lý Ngự tiền Văn phòng Phạm Khắc Hòe – một vị nhân sĩ yêu nước, tiến bộ hoạt động trong triều đình Huế.
Chỉ trong trung tuần tháng 8/1945, vua Bảo Đại đã ban bố ba bản Chiếu thoái vị với ba nội dung khác nhau. Trong đó bản chiếu thứ hai được vua trịnh trọng tuyên bố tại Lễ thoái vị ở Lầu Ngọ Môn vào chiều ngày 30/8/1945.
Trung tâm của “cú shock” này là một cuộc xung đột lớn về phe phái, phong cách thực hành chính trị và hành chính ở Huế khi vị vua thứ hai của vương triều lên ngôi và xác lập các ‘luật chơi’ mới.
Tự Đức – vị hoàng đế yếu ớt về thể lực, thụ hưởng giáo dục bài bản nền cổ học nho giáo phải gánh chịu những điều chưa từng có trong tiền lệ, với những thách thức hoàn toàn mới với hầu hết vua tôi nước Nam.
Sau khi tên Du tố cáo, vua Minh Mạng cho mở cuộc điều tra. Dẫu Thoại Ngọc Hầu đã mất, vẫn bị giáng xuống hàng ngũ phẩm. Con ông bị cách đoạt hết ấm chức. Gia sản của ông bị tịch thu đem chia cho dân Miên.
Chúng tôi đã chôn họ xuống cát như những con chuột, những người đàn ông An Nam rất xấu xí, gầy gò, rách rưới, khốn khổ, chỉ được trang bị giáo, súng cũ gỉ…