Hiện tượng sóng nhiệt và ảnh hưởng đến sức khỏe con người

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến các đợt nắng nóng kéo dài và khốc liệt hơn, việc hiểu rõ tác động của sóng nhiệt đối với cơ thể con người là điều cần thiết để chủ động phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe.

Trong những năm gần đây, cụm từ “sóng nhiệt” xuất hiện ngày càng nhiều trên các bản tin thời tiết và trở thành mối quan tâm của nhiều quốc gia trên thế giới. Không chỉ gây ra cảm giác oi bức, khó chịu, sóng nhiệt còn là một trong những hiện tượng thời tiết cực đoan nguy hiểm nhất, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng, làm gia tăng số ca nhập viện và tử vong, đặc biệt ở những nhóm dân cư dễ bị tổn thương. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến các đợt nắng nóng kéo dài và khốc liệt hơn, việc hiểu rõ tác động của sóng nhiệt đối với cơ thể con người là điều cần thiết để chủ động phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe.

Sóng nhiệt là hiện tượng nhiệt độ không khí duy trì ở mức rất cao trong nhiều ngày liên tiếp, vượt xa mức trung bình của khu vực vào cùng thời điểm trong năm. Khác với một ngày nắng nóng thông thường, sóng nhiệt kéo dài khiến cơ thể không có đủ thời gian để thích nghi và phục hồi. Đặc biệt tại các đô thị đông đúc, hiệu ứng “đảo nhiệt” do bê tông, nhựa đường và các công trình xây dựng hấp thụ rồi tỏa nhiệt khiến nhiệt độ ban đêm vẫn ở mức cao, làm giảm đáng kể khả năng giải nhiệt tự nhiên của cơ thể.

Con người vốn có cơ chế điều hòa thân nhiệt khá hiệu quả thông qua việc tiết mồ hôi và tăng lưu lượng máu đến da để tỏa nhiệt. Tuy nhiên, khi nhiệt độ môi trường quá cao hoặc độ ẩm lớn, khả năng bốc hơi của mồ hôi bị giảm sút, khiến cơ thể khó hạ nhiệt. Nếu tình trạng này kéo dài, thân nhiệt sẽ tăng lên, gây mất nước, rối loạn điện giải và làm quá tải nhiều cơ quan trong cơ thể.

Một trong những ảnh hưởng phổ biến nhất của sóng nhiệt là tình trạng mất nước. Khi đổ mồ hôi liên tục, cơ thể không chỉ mất nước mà còn mất các khoáng chất quan trọng như natri, kali và magie. Người bị mất nước thường cảm thấy khát nhiều, khô miệng, đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi và giảm khả năng tập trung. Nếu không được bù nước kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển thành tụt huyết áp, ngất xỉu hoặc suy giảm chức năng của nhiều cơ quan.

Sóng nhiệt cũng làm gia tăng nguy cơ kiệt sức do nóng. Đây là tình trạng xảy ra khi cơ thể không còn khả năng duy trì cân bằng nhiệt sau thời gian dài tiếp xúc với môi trường nóng bức hoặc lao động cường độ cao. Người bệnh thường có biểu hiện ra nhiều mồ hôi, da lạnh và ẩm, chuột rút, buồn nôn, tim đập nhanh, chóng mặt và cảm giác kiệt sức. Nếu được nghỉ ngơi ở nơi mát mẻ và bổ sung nước đúng cách, các triệu chứng thường sẽ cải thiện. Tuy nhiên, nếu tiếp tục ở trong môi trường nóng hoặc không được xử trí phù hợp, tình trạng này có thể chuyển thành sốc nhiệt – một cấp cứu y khoa nguy hiểm.

Sốc nhiệt là hậu quả nghiêm trọng nhất của sóng nhiệt. Khi thân nhiệt tăng lên trên khoảng 40°C, hệ thống điều hòa nhiệt của cơ thể gần như bị tê liệt. Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như da nóng đỏ, lú lẫn, co giật, mất ý thức hoặc hôn mê. Nếu không được cấp cứu kịp thời, sốc nhiệt có thể gây tổn thương não, tim, gan, thận và nhiều cơ quan khác, thậm chí dẫn đến tử vong. Đây là lý do vì sao các đợt sóng nhiệt lớn trên thế giới thường kéo theo sự gia tăng đáng kể số ca tử vong, đặc biệt ở người cao tuổi.

Bên cạnh các tác động trực tiếp, nhiệt độ cao còn làm trầm trọng thêm nhiều bệnh mạn tính. Đối với người mắc bệnh tim mạch, thời tiết nóng khiến tim phải hoạt động nhiều hơn để đưa máu đến bề mặt da nhằm tỏa nhiệt. Điều này làm tăng nguy cơ đau thắt ngực, rối loạn nhịp tim, suy tim hoặc nhồi máu cơ tim ở những người có bệnh nền. Người mắc bệnh hô hấp như hen phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cũng có thể gặp nhiều khó khăn hơn trong việc hô hấp, nhất là khi sóng nhiệt đi kèm ô nhiễm không khí hoặc cháy rừng.

Nhiệt độ cao còn ảnh hưởng đến chức năng của thận. Khi cơ thể mất nước kéo dài, lượng máu đến thận giảm, làm tăng nguy cơ suy thận cấp và hình thành sỏi thận. Những người lao động ngoài trời, nông dân, công nhân xây dựng hay người thường xuyên làm việc dưới nắng gắt là nhóm đối tượng có nguy cơ đặc biệt cao nếu không được nghỉ ngơi và bổ sung nước đầy đủ.

Không chỉ sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần cũng chịu tác động của sóng nhiệt. Nhiều nghiên cứu cho thấy nhiệt độ quá cao có thể làm gia tăng cảm giác căng thẳng, cáu gắt, giảm chất lượng giấc ngủ và suy giảm khả năng tập trung. Tình trạng mất ngủ kéo dài trong các đợt nắng nóng khiến cơ thể mệt mỏi, ảnh hưởng đến hiệu quả học tập và làm việc. Một số nghiên cứu còn ghi nhận mối liên hệ giữa các đợt nắng nóng cực đoan với sự gia tăng các rối loạn lo âu, trầm cảm và nguy cơ bộc phát các bệnh lý tâm thần ở những người có sẵn bệnh nền.

Trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính và người lao động ngoài trời là những nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất bởi sóng nhiệt. Trẻ nhỏ có hệ thống điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện nên dễ mất nước và tăng thân nhiệt. Trong khi đó, người cao tuổi thường giảm cảm giác khát nước, khả năng tiết mồ hôi kém và có nhiều bệnh nền, khiến nguy cơ biến chứng nghiêm trọng cao hơn. Phụ nữ mang thai cũng cần đặc biệt chú ý vì nhiệt độ cao có thể làm tăng nguy cơ mất nước và ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi.

Để giảm thiểu tác động của sóng nhiệt, mỗi người cần chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe. Uống đủ nước ngay cả khi chưa thấy khát, hạn chế hoạt động ngoài trời vào thời điểm nắng gắt, mặc quần áo mỏng, sáng màu, sử dụng mũ rộng vành và kem chống nắng khi cần thiết là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả. Không nên để trẻ em hoặc vật nuôi trong ô tô đóng kín dưới trời nắng, bởi nhiệt độ trong xe có thể tăng rất nhanh chỉ sau vài phút. Đồng thời, cần quan tâm nhiều hơn đến người già sống một mình hoặc những người có hoàn cảnh khó khăn, bởi họ thường là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong các đợt nắng nóng kéo dài.

Sóng nhiệt không còn là hiện tượng hiếm gặp mà đang dần trở thành một thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng trên phạm vi toàn cầu. Khi biến đổi khí hậu tiếp tục làm gia tăng tần suất và cường độ của các đợt nắng nóng cực đoan, việc nâng cao nhận thức, xây dựng các kế hoạch ứng phó và chủ động bảo vệ sức khỏe sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu những hậu quả mà hiện tượng thời tiết nguy hiểm này có thể gây ra đối với con người.

CTV

Tags: Biến đổi khí hậu, Sức khỏe