Vi cá mập: Sự tàn độc của con người sau một thứ ‘đặc sản’

Từng được xem là biểu tượng của sự sang trọng và quyền lực, vi cá mập lại ẩn chứa phía sau một ngành kinh doanh mà cái giá phải trả là mạng sống của hàng triệu sinh vật.

Từ hàng trăm năm trước, vi cá mập đã xuất hiện trong ẩm thực Trung Hoa và dần trở thành một món ăn được gắn với sự xa xỉ. Trong những bữa tiệc lớn, đám cưới hay các dịp đặc biệt, súp vi cá mập từng được xem như món ăn thể hiện địa vị của chủ nhân. Điều đáng nói là giá trị của món ăn không nằm ở hương vị đặc biệt của chiếc vây, mà phần lớn đến từ ý nghĩa biểu tượng và quan niệm truyền thống về sự quý hiếm.

Vi cá mập thực chất là những sợi collagen nằm trong mô vây cá mập. Khi chế biến, chúng tạo ra kết cấu dai, mềm và hơi giòn trong món súp. Bản thân vi cá mập có hương vị khá nhạt, thậm chí phần lớn hương vị của món súp đến từ nước dùng, gia vị và các nguyên liệu đi kèm. Vì vậy, xét về mặt dinh dưỡng, vi cá mập không phải là một loại thực phẩm thần kỳ như những quan niệm truyền thống từng mô tả.

Nhưng để có được vài sợi collagen trong bát súp, một con cá mập có thể phải trả giá bằng cả mạng sống.

Tình trạng săn bắt cá mập để lấy vây được gọi là “shark finning”. Trong hình thức tàn khốc này, cá mập bị bắt lên tàu, vây bị cắt bỏ, sau đó cơ thể còn sống có thể bị ném trở lại biển vì thịt cá mập có giá trị thấp hơn nhiều so với bộ vây. Không còn vây để bơi và giữ thăng bằng, con vật thường chìm xuống đáy biển, không thể di chuyển bình thường và cuối cùng chết vì ngạt hoặc bị những sinh vật khác ăn thịt.

Điều khiến hoạt động này đặc biệt đáng lo ngại là cá mập không phải nhóm động vật có khả năng phục hồi quần thể nhanh. Nhiều loài lớn lên chậm, trưởng thành muộn và sinh ít con. Một số loài phải mất nhiều năm mới đạt tuổi sinh sản. Khi số lượng cá thể trưởng thành bị khai thác quá mức, quần thể có thể suy giảm trong thời gian dài trước khi phục hồi.

Cá mập cũng giữ một vị trí quan trọng trong hệ sinh thái biển. Là những động vật săn mồi ở các tầng dinh dưỡng cao, chúng góp phần kiểm soát số lượng và hành vi của nhiều loài khác. Khi các quần thể cá mập suy giảm mạnh, cấu trúc của hệ sinh thái có thể thay đổi theo những cách phức tạp, tác động đến cả những loài không liên quan trực tiếp đến hoạt động đánh bắt.

Một nghịch lý khác nằm ở chính quan niệm về giá trị của vi cá mập. Nhiều người từng tin rằng vi cá mập có tác dụng bồi bổ sức khỏe, làm đẹp hoặc tăng cường sinh lực. Tuy nhiên, không có bằng chứng khoa học đủ mạnh cho thấy vi mập cá mang lại những lợi ích đặc biệt tương xứng với giá thành của nó. Thành phần collagen trong vi cá mập cũng không khiến nó trở thành một “thực phẩm trường sinh” như một số quảng cáo hoặc quan niệm dân gian từng gợi ý.

Ngoài vấn đề đạo đức và sinh thái, cá mập còn có thể tích lũy các chất ô nhiễm trong cơ thể do chúng sống lâu và ở vị trí cao trong chuỗi thức ăn. Vì vậy, việc tiêu thụ thường xuyên các sản phẩm từ một số loài cá mập cũng có thể đặt ra những vấn đề về an toàn thực phẩm.

Nhận thức xã hội về món ăn này đang thay đổi. Nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ đã ban hành các quy định hạn chế việc đánh bắt cá mập lấy vây, buôn bán hoặc phục vụ vi cá mập. Nhiều nhà hàng cũng chủ động loại bỏ súp vi cá mập khỏi thực đơn, trong khi các sản phẩm thay thế được giới thiệu để duy trì hình thức và kết cấu của món ăn mà không cần sử dụng vây cá mập.

Tuy nhiên, cuộc chiến bảo vệ cá mập không đơn giản chỉ là câu chuyện giữa “ăn” và “không ăn”. Đằng sau một bát súp là cả một chuỗi cung ứng quốc tế, từ đánh bắt, sơ chế, vận chuyển cho đến buôn bán. Chừng nào nhu cầu đối với vi cá mập còn tồn tại, áp lực khai thác đối với cá mập vẫn có thể tiếp tục.

Điều đáng suy nghĩ nhất có lẽ không nằm ở việc một món ăn có ngon hay không. Một chiếc vây cá mập có thể chỉ tạo ra vài sợi collagen trong bát súp, nhưng để có được nó, một sinh vật đã tiến hóa hàng trăm triệu năm có thể phải biến mất khỏi đại dương.

Cá mập từng xuất hiện trên Trái Đất từ rất lâu trước khi con người hiện đại tồn tại. Chúng đã sống sót qua nhiều biến động địa chất và những cuộc đại tuyệt chủng trong lịch sử hành tinh. Thế nhưng, một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với chúng ngày nay lại đến từ một nhu cầu rất hiện đại: biến sự quý hiếm của một bộ phận cơ thể động vật thành biểu tượng của sự xa xỉ.

Và đó có lẽ là điều đáng buồn nhất đằng sau một bát súp vi cá mập: thứ được xem là biểu tượng của sự sang trọng đôi khi lại được xây dựng trên sự biến mất âm thầm của một trong những nhóm động vật lâu đời nhất dưới đại dương.

CTV

Tags: Cá, Đạo đức môi trường, Bảo vệ động vật