‘Chúng ta đang sống trong một thời điểm lịch sử cực kỳ nguy hiểm’

Rõ ràng không thể chối cãi rằng những gì đang diễn ra hiện nay tương đồng với thời kỳ trước năm 1945 hơn là thời kỳ sau năm 1945 mà chúng ta đã quen thuộc, điều này làm sai lệch kỳ vọng của hầu hết mọi người và khiến họ bị sốc trước những gì đang diễn ra.

Tác giả: Ray Dalio, một nhà đầu tư, tỷ phú và tác giả người Mỹ, nổi tiếng trong lĩnh vực tài chính. Ông là người sáng lập quỹ đầu tư Bridgewater Associates (một trong những quỹ phòng hộ lớn nhất thế giới).

Nguồn: Ray Dalio: I’ve studied 500 years of history and fear we’re entering the most dangerous phase of the ‘Big Cycle’ / Fortune.com / 14/3/2026.

Biên dịch: Unboxing Files.

Là một nhà đầu tư vĩ mô toàn cầu trong hơn 50 năm, Ray Dalio đã thành lập Bridgewater Associates từ căn hộ hai phòng ngủ của mình ở Thành phố New York và điều hành nó trong phần lớn lịch sử 50 năm của công ty, xây dựng nó thành quỹ phòng hộ lớn nhất thế giới dưới sự lãnh đạo của ông. Hiện tại, ông đang ở giai đoạn của cuộc đời mà ông muốn truyền lại và giúp mọi người học hỏi những nguyên tắc đã giúp ích cho mình, đặc biệt là trong thị trường và nền kinh tế. Ông là tác giả có sách bán chạy nhất của tờ New York Times trong thời gian dài với các cuốn Principles: Life and Work, Principles for Dealing with the Changing World Order, How Countries Go Broke: The Big Cycle, và Principles for Navigating Big Debt Crises. Ông tốt nghiệp Cử nhân Khoa học ngành Tài chính tại Đại học C.W. Post năm 1971 và nhận bằng Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh (MBA) tại Trường Kinh doanh Harvard năm 1973. Ông đã kết hôn với vợ mình, bà Barbara, được 46 năm và có ba người con trai đã trưởng thành cùng tám người cháu. Ông là một nhà từ thiện tích cực.

Hầu hết mọi người đều bị sốc trước những gì đang diễn ra trên thế giới hiện nay. Tôi thì không. Tôi đã xem bộ phim này trước đây rồi.

Nghe đọc toàn bài tại Unboxing Files:

Là một nhà đầu tư vĩ mô toàn cầu trong hơn 50 năm qua, tôi đã phải nghiên cứu các mối quan hệ nhân/quả thúc đẩy lịch sử để đưa ra các quyết định đặt cược của mình. Những gì tôi phát hiện ra là tất cả các trật tự tiền tệ, trật tự chính trị và trật tự địa chính trị đều trỗi dậy, tiến hóa và sụp đổ theo một mô hình lặp đi lặp lại mà tôi gọi là “Chu kỳ Lớn” — thường kéo dài khoảng 75 năm, chênh lệch khoảng 30 năm.

Tôi tin rằng thời kỳ sắp tới sẽ khác biệt hoàn toàn so với những gì hầu hết mọi người đã quen thuộc — rằng chúng sẽ giống với kỷ nguyên đầy biến động trước năm 1945 hơn là những gì chúng ta đã trải qua kể từ khi Thế chiến II kết thúc.

Chúng ta đang ở giai đoạn 5

Trong cuốn sách “Nguyên tắc ứng phó với trật tự thế giới đang thay đổi” (Principles for Dealing With the Changing World Order) của mình, tôi đã mô tả sáu giai đoạn của Chu kỳ Lớn. Giai đoạn 6 là sự sụp đổ — thời kỳ của sự rối loạn lớn. Giai đoạn 5 là những gì diễn ra ngay trước đó. Đó là nơi chúng ta đang đứng hiện nay.

Tôi nhận thấy rằng cách tôi nhìn nhận sự việc hiện tại rất khác so với cách nhìn của hầu hết những người khác do sự khác biệt về góc nhìn của chúng ta. Góc nhìn của tôi được định hình bởi việc trở thành một nhà đầu tư vĩ mô toàn cầu, người phải đặt cược vào việc tương lai sẽ ra sao. Để theo đuổi việc thực hiện tốt điều đó, tôi nhận thấy việc nghiên cứu các mối quan hệ nhân/quả đã liên tục thúc đẩy các sự kiện vĩ mô toàn cầu trong 500 năm qua là vô giá.

Với góc nhìn đó, việc theo dõi những gì đang xảy ra hiện nay giống như đang xem một bộ phim mà tôi đã xem đi xem lại nhiều lần, bởi vì các sự kiện đang diễn ra theo cùng một cách thức mà tôi đã thấy chúng diễn ra rất nhiều lần trước đây. Góc nhìn này đã trở nên vô giá đối với tôi trong việc đặt cược, vì vậy, ở giai đoạn này của cuộc đời, tôi muốn truyền lại nó với hy vọng rằng nó có thể giúp ích cho những người khác chuẩn bị cho những gì sắp tới.

Trái ngược với góc nhìn của tôi, dường như hầu hết mọi người đều ngạc nhiên trước những gì đang xảy ra bởi vì chưa từng có điều gì tương tự xảy ra trong cuộc đời họ và bởi vì họ đang chú ý nhiều hơn đến các sự kiện diễn ra trong ngày hơn là cách các trật tự tiền tệ, trật tự chính trị trong nước và trật tự địa chính trị quốc tế tiến hóa theo thời gian.

Điều này không mới – chỉ là cảm giác như vậy

Trong hành trình khám phá lịch sử của mình, tôi thấy rằng tất cả các trật tự tiền tệ, trật tự chính trị trong nước và trật tự chính trị quốc tế đều bắt đầu, tiến hóa và sụp đổ theo tiến trình của một Chu kỳ Lớn. Ví dụ, tôi đã thấy các trật tự tiền tệ, chính trị và địa chính trị sụp đổ như thế nào trong thời kỳ rối loạn lớn 1929-1945, các trật tự mới được tạo ra như thế nào vào năm 1945, và những trật tự mới này tiến hóa ra sao để đưa chúng và hoàn cảnh đến vị trí hiện tại, tương tự như những gì chúng đã trải qua trong giai đoạn 1929-39. Tôi cũng thấy cách các hiện tượng tự nhiên lớn (hạn hán, lũ lụt và đại dịch) và những phát minh về các công nghệ mới mạnh mẽ đã có tác động lớn đến các trật tự tiền tệ, chính trị và địa chính trị để ảnh hưởng đến Chu kỳ Lớn như thế nào, và ngược lại.

Sự tiến hóa của các trật tự này thông qua các Chu kỳ Lớn của chúng hầu như đều được thúc đẩy bởi cùng một động lực nhân/quả về cơ bản. Ví dụ, trong suốt khoảng thời gian 500 năm này và trên khắp các quốc gia, tôi đã liên tục thấy cách các chu kỳ nợ/tiền tệ lớn được thúc đẩy bởi việc các khoản nợ và thanh toán nghĩa vụ nợ tăng lên so với thu nhập như thế nào. Điều này đã vắt kiệt chi tiêu cho đến khi gây ra các vấn đề về thanh toán nghĩa vụ nợ và những hạn chế trong chi tiêu.

Tôi thấy rằng khi điều này xảy ra cùng lúc với việc có một lượng lớn tài sản nợ (trái phiếu) và nghĩa vụ nợ (khoản nợ) tồn đọng, cũng như thâm hụt ngân sách lớn đòi hỏi lượng bán tài sản nợ (tức là bán trái phiếu) lớn hơn so với nhu cầu, thì sự mất cân bằng cung/cầu kéo theo đã làm giảm giá trị của khoản nợ và/hoặc tiền tệ.

Tôi cũng thấy các thời kỳ xung đột lớn trong nước và quốc tế — đặc biệt là các thời kỳ tiền chiến tranh — đã khiến các chủ nợ lo sợ rằng quốc gia con nợ có đồng tiền dự trữ sẽ phá giá hoặc vỡ nợ như thế nào, và tôi đã thấy điều đó khiến các chủ nợ và ngân hàng trung ương này chuyển một phần lượng trái phiếu nắm giữ sang vàng để tự bảo vệ mình khỏi việc các khoản nợ này được thanh toán bằng đồng tiền mất giá hoặc hoàn toàn không được thanh toán do các cuộc chiến tranh vốn. Những gì đang diễn ra trên thị trường và với hệ thống tiền tệ hiện nay hoàn toàn nhất quán với khuôn mẫu đó.

Không có gì là định sẵn — nhưng tôi không lạc quan

Trong cuốn “Nguyên tắc ứng phó với trật tự thế giới đang thay đổi”, tôi đã mô tả cách các chu kỳ này diễn ra và sụp đổ. Những sự sụp đổ lớn xảy ra ở giai đoạn mà tôi gọi là Giai đoạn 6 của chu kỳ, đó là một thời kỳ của sự rối loạn lớn. Thời kỳ Giai đoạn 6 lớn gần đây nhất bắt đầu vào năm 1929 và kết thúc vào năm 1945 sau Thế chiến II, khi có những người chiến thắng rõ ràng, quan trọng nhất là Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, quốc gia đã quyết định cách thức hoạt động của các trật tự mới. Điều đó đã dẫn đến việc thiết lập các trật tự tiền tệ, chính trị và địa chính trị do Mỹ dẫn dắt. Chúng ta hiện đang ở một Giai đoạn 5 mới, giai đoạn ngay trước những sự sụp đổ. Các dấu hiệu chính của Giai đoạn 5 khi nó tiến tới Giai đoạn 6 là:

– Nợ chính phủ lớn và tăng nhanh cùng các xung đột địa chính trị dẫn đến những lo ngại về giá trị và tính an toàn của tiền tệ, đặc biệt là đồng tiền dự trữ, điều này thúc đẩy xu hướng dịch chuyển từ tiền pháp định sang vàng.
– Những khoảng cách lớn về thu nhập, tài sản và giá trị trong nội bộ các quốc gia dẫn đến sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy cánh hữu và chủ nghĩa dân túy cánh tả, cùng những khác biệt không thể dung hòa mà không thể giải quyết bằng sự thỏa hiệp và thượng tôn pháp luật.
– Sự dịch chuyển từ một trật tự thế giới có một cường quốc thống trị và hòa bình tương đối sang một trật tự thế giới phản ánh sự xung đột giữa các cường quốc.

Xuyên suốt lịch sử, các điều kiện này thường dẫn đến các vấn đề tài chính và xung đột hơn là việc tuân thủ luật lệ. Chúng đặc biệt thách thức đối với các nền dân chủ bởi vì các nền dân chủ dựa trên quyền được bất đồng quan điểm và sự tuân thủ các quy tắc, vì vậy khi những bất đồng quá lớn và không có một niềm tin trên diện rộng vào hệ thống tuân thủ quy tắc, các nền dân chủ sẽ trải qua sự rối loạn và các nhà lãnh đạo chuyên quyền sẽ nắm quyền. Ví dụ, vào những năm 1930, bốn nền dân chủ lớn (Đức, Nhật Bản, Ý và Tây Ban Nha) đã trở thành các chế độ chuyên quyền.

Khi những điều kiện này kết hợp với khoảng cách lớn về tài sản và giá trị cùng các điều kiện kinh tế tồi tệ, chúng thường mang lại sự rối loạn, xung đột và đôi khi là nội chiến. Không có gì mới về động lực này. Plato đã viết về nó trong cuốn “Cộng hòa” (The Republic) vào năm 375 trước Công nguyên.

Ngày nay, chúng ta đang chứng kiến:

– Các khoản nợ lớn, thâm hụt và sự suy giảm giá trị của các loại tiền pháp định do đồng USD dẫn đầu và sự gia tăng của giá vàng.
– Sự phân cực chính trị, ý thức hệ và chủ nghĩa dân túy ngày càng tăng trong nội bộ các quốc gia (hiện được gọi là MAGA và WOKE ở Mỹ), phát sinh từ những khác biệt lớn và ngày càng tăng về tài sản và giá trị, được biểu hiện qua các diễn biến mang kiểu thời kỳ tiền nội chiến. Chẳng hạn như việc Tổng thống triển khai quân đội đến các thành phố và các xung đột liên quan, như những gì đã xảy ra ở Minneapolis, cũng như sự nghi ngờ về việc liệu các cuộc bầu cử có được phép diễn ra bình thường hay không.
– Sự sụp đổ của trật tự quốc tế đa phương, dựa trên luật lệ thời kỳ hậu năm 1945 và các liên minh như NATO, cùng sự trỗi dậy của một kiểu trật tự thế giới mới giống với nhiều trật tự thế giới thời kỳ trước năm 1945. Trong đó có các cuộc xung đột giữa các cường quốc và các động thái địa chính trị mang kiểu ngoại giao pháo hạm, chẳng hạn như những gì chúng ta đang chứng kiến với Greenland, Venezuela, Iran và các đồng minh của họ, cùng Trung Quốc và Nga và các đồng minh của họ.

Khi tôi nhìn vào những động lực lịch sử và đương đại này, tôi nghĩ rõ ràng không thể chối cãi rằng những gì đang diễn ra hiện nay tương đồng với thời kỳ trước năm 1945 hơn là thời kỳ sau năm 1945 mà chúng ta đã quen thuộc, điều này làm sai lệch kỳ vọng của hầu hết mọi người và khiến họ bị sốc trước những gì đang diễn ra. Đồng thời, không có gì là định sẵn. Có khả năng các nhà lãnh đạo của chúng ta, về mặt cá nhân và tập thể, sẽ không đấu đá và sẽ tập hợp mọi người lại để thực hiện những điều khó khăn, khôn ngoan cần thiết nhằm xử lý những thách thức này đủ tốt để vượt qua nghịch cảnh. Nhưng với bản chất của con người, tôi không thấy lạc quan.

Vì tất cả chúng ta đều phải đặt cược vào tương lai theo một cách nào đó, tôi hy vọng góc nhìn về Chu kỳ Lớn này sẽ giúp ích cho bạn như nó đã giúp tôi.

Theo UNBOXING FILES

Tags: Tư duy - nhận thức, Nghiên cứu quốc tế