AI – vũ khí mới cực kỳ nguy hiểm trong cỗ máy giết người của tình báo Israel

Sự phân chia trách nhiệm đã để lại cho Israel nhiệm vụ săn lùng và tiêu diệt các nhà lãnh đạo Iran một cách tàn nhẫn, sử dụng một bộ máy tình báo được xây dựng để ám sát với sự thành thạo chết người.

Nguồn: Israel targets Iran’s leaders with lethal expertise using new AI platform / Greg Miller / The Washington Post / 30/3/2026.

Biên dịch: Unboxing Files.

Khi các chỉ huy quân sự Mỹ và Israel gặp nhau để vạch ra kế hoạch chiến tranh với Iran, họ đã thảo luận về cách phân chia trách nhiệm đối với một loạt các mục tiêu, bao gồm các khẩu đội tên lửa, căn cứ quân sự và các cơ sở hạt nhân.

Tuy nhiên, rõ ràng ngay từ đầu rằng một nhiệm vụ nghiệt ngã sẽ thuộc về Israel: săn lùng và tiêu diệt các nhà lãnh đạo của Iran.

Israel đã theo đuổi nhiệm vụ này với hiệu quả tàn nhẫn, tiêu diệt lãnh đạo tối cao của Iran trong loạt đạn mở màn của cuộc chiến và hơn 250 “quan chức cấp cao của Iran” khác kể từ đó, theo một thống kê do quân đội Israel duy trì. Đòn giáng mới nhất diễn ra vào thứ Năm khi Israel tuyên bố đã tiêu diệt tư lệnh hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.

Nghe đọc toàn bài tại Unboxing Files:

Chiến dịch “chặt đầu” dựa trên một bộ máy ám sát mà Israel đã dành nhiều thập kỷ để xây dựng nhưng đã biến đổi trong vài năm qua để đạt được những cấp độ thành thạo chết người mới, theo các quan chức tình báo và quân sự cấp cao của Israel.

Các quan chức này đã trích dẫn sự gia tăng của các nguồn tin và khả năng giám sát bên trong Iran — những người trong nội bộ chế độ được tuyển mộ để làm gián điệp cho Israel cũng như các cuộc xâm nhập mạng vào hàng ngàn mục tiêu bao gồm camera đường phố, nền tảng thanh toán và các điểm nghẽn internet mà Iran đã lắp đặt để áp đặt việc phong tỏa thông tin liên lạc đối với công dân của mình. Những luồng dữ liệu này và các luồng dữ liệu khác đang được rà soát bởi thứ mà các quan chức Israel mô tả là một nền tảng trí tuệ nhân tạo tuyệt mật, mới được lập trình để trích xuất các manh mối về cuộc sống và sự di chuyển của các nhà lãnh đạo.

Các chiến thuật giết người có mục tiêu của Israel — bom được gài nhiều tháng trước khi được kích nổ, thiết bị bay không người lái có khả năng lẻn qua cửa sổ căn hộ và tên lửa siêu thanh được bắn từ máy bay chiến đấu tàng hình — đã được mài giũa qua nhiều năm xung đột ở Gaza, Lebanon và Iran.

Khi được hỏi tại sao nhiệm vụ nhắm mục tiêu vào các nhà lãnh đạo Iran lại được giao cho Israel, một quan chức an ninh cấp cao của Israel đã trích dẫn kinh nghiệm và chuyên môn của nước này, nói rằng: “Cần phải nhắm mục tiêu vào họ. Và chúng tôi có thể làm điều đó”.

Tuy nhiên, điều kém rõ ràng hơn là liệu chiến dịch “chặt đầu” đang diễn ra có cho phép Israel đạt được các mục tiêu cốt lõi của cuộc chiến hay không: xóa bỏ mối đe dọa từ tên lửa và các lực lượng ủy nhiệm của Iran, ngăn chặn con đường tiến tới vũ khí hạt nhân của nước này, và làm suy yếu chế độ đến mức nó có thể bị lật đổ.

Cho đến nay, những mục tiêu đó dường như rất xa vời. Những người bị giết thường bị thay thế bởi các cấp dưới hiếu chiến hơn, và các cuộc biểu tình trên đường phố đã không thể diễn ra trong bối cảnh các cuộc ném bom liên tục của Mỹ-Israel và nỗi sợ hãi về một cuộc đàn áp của chế độ.

Các quan chức cấp cao của Israel mô tả chế độ ở Iran là bị bầm dập nhưng vẫn kiên cường, ổn định và cảm thấy đắc thắng sau khi chịu đựng một tháng bị tấn công bởi hai trong số những quân đội mạnh nhất thế giới.

Bài báo này dựa trên các cuộc phỏng vấn với các quan chức an ninh cấp cao, những người phát biểu với điều kiện giấu tên để thảo luận về các hoạt động và thông tin tình báo nhạy cảm.

Một số chuyên gia lo ngại rằng sự thành thạo ngày càng tăng của Israel đối với các vụ giết người có mục tiêu, ngay cả khi được tiến hành với độ chính xác, đang tạo ra một động lực phụ thuộc vào các vụ ám sát và một xu hướng mở rộng ranh giới của những người có thể bị nhắm mục tiêu.

“Chúng ta đã đi quá xa trong việc biến nó thành một chiến lược thay vì một sự cần thiết về mặt hoạt động đôi khi xảy ra”, Ariel Levite, một chuyên gia về chính sách hạt nhân và an ninh Israel tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, cho biết.

Việc phân chia vai trò trong cuộc xung đột hiện tại tạo ấn tượng rằng “Hoa Kỳ đã dựa vào Israel để làm những công việc bẩn thỉu trong chiến tranh”, ông Levite nói, với việc Hoa Kỳ dường như áp dụng lập trường “chúng tôi không thể giết họ, nhưng chúng tôi sẽ rất vui nếu các bạn làm điều đó”.

Một quan chức Hoa Kỳ quen thuộc với các hoạt động của chiến dịch nói rằng trách nhiệm của Israel đối với các cuộc tấn công giới lãnh đạo phản ánh một sự sắp xếp trong đó “chúng tôi đang làm việc cùng nhau nhưng chúng tôi có mục tiêu riêng của mình”. Các quan chức Hoa Kỳ cho biết sự phân chia nhiệm vụ phản ánh khả năng của mỗi bên và không phải là bất kỳ trở ngại pháp lý nào. Hoa Kỳ trước đây đã thực hiện các vụ giết người có mục tiêu của riêng mình, bao gồm vụ ám sát tư lệnh Lực lượng Quds của Iran – Qasem Soleimani – vào năm 2020.

Tổng thống Donald Trump đã mô tả các cuộc tấn công vào các nhà lãnh đạo Iran là một nỗ lực chung. “Chúng tôi đã giết toàn bộ giới lãnh đạo của họ, và sau đó họ họp lại để chọn những nhà lãnh đạo mới và chúng tôi đã giết tất cả bọn họ”, ông Trump nói với các phóng viên vào tuần trước. Ông tiếp tục khẳng định rằng mục tiêu thay đổi chế độ đã được đáp ứng vì “tất cả các nhà lãnh đạo đều rất khác so với những người mà chúng tôi bắt đầu đối phó”.

Israel đã hoàn thành sự thay đổi đó với một tốc độ đáng kinh ngạc, bắt đầu bằng cuộc tấn công ngày 28/2 giết chết Ayatollah Ali Khamenei, chấm dứt triều đại 27 năm của ông với tư cách là lãnh đạo tối cao của Iran, cũng như người đứng đầu hội đồng quốc phòng Iran, tư lệnh IRGC, người lãnh đạo các lực lượng vũ trang của đất nước, bộ trưởng quốc phòng và ít nhất một chục cấp phó cấp cao khác.

Cuộc tấn công đã được mô tả như là kết quả của một bước đột phá tình báo đơn lẻ. Trên thực tế, các quan chức Israel cho biết các cơ quan tình báo của nước này đã theo dõi các cuộc tụ tập của “Nhóm 5 người”, một thuật ngữ chỉ Khamenei và các cố vấn thân cận nhất của ông, trong phần lớn năm qua.

“Hầu như tuần nào họ cũng tụ tập”, một quan chức an ninh Israel cho biết. “Đôi khi ở các địa điểm khác nhau. Đôi khi trong các môi trường an toàn hơn. Đôi khi ít an toàn hơn”. Thông tin tình báo được coi là đáng tin cậy đến mức khả năng tấn công nhóm này đã được nêu ra trước cuộc chiến 12 ngày chống lại Iran vào tháng 6, các quan chức nói, nhưng đã bị gác lại do một thỏa thuận giữa Mỹ và Israel rằng chương trình hạt nhân của Iran vẫn là ưu tiên hàng đầu.

Khamenei đang ở cùng các thành viên trong gia đình trên một tầng trên mặt đất thuộc khu nhà của ông thì bị giết, các quan chức Israel cho biết. Con trai ông, Mojtaba, từ khi được phong làm người kế vị cha mình, cũng có mặt tại khu nhà và bị thương nặng nhưng vẫn sống sót một phần vì ông đã mạo hiểm đi vào một khu vườn liền kề, các quan chức nói.

Người con trai của Khamenei, người mà vợ và con gái được cho là đã thiệt mạng trong cuộc tấn công, đã có vai trò lãnh đạo hạn chế kể từ sau cái chết của cha mình. “Ông tta thỉnh thoảng mới đưa ra quyết định”, một quan chức an ninh cấp cao của Israel nói, và được cho là đã chấp thuận sự tham gia của Mohammad Bagher Ghalibaf, chủ tịch quốc hội Iran, trong các cuộc đàm phán sơ bộ với Hoa Kỳ. Nhưng người kế thừa Khamenei dường như bị cô lập phần lớn trong một nỗ lực nhằm bảo vệ ông.

Các quan chức cho biết, việc tấn công “Nhóm 5 người” trong loạt đạn mở màn đã được đưa vào kế hoạch chiến tranh của Mỹ-Israel, được vạch ra trong các cuộc tham vấn sâu rộng giữa các sĩ quan cấp cao của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) và các đối tác thuộc Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ. Thời điểm đã được thay đổi vào phút chót khi Israel thu thập được thông tin tình báo cho thấy một cuộc họp ban đầu được lên lịch vào tối ngày 28/2 đã được chuyển sang buổi sáng.

Đến lúc đó, Mỹ đã triển khai một đội quân hùng hậu ngay trước ngưỡng cửa Iran, với các máy bay và tên lửa có khả năng vươn tới Tehran trong vài phút. Nhưng chính các tiêm kích của Israel cất cánh từ các căn cứ không quân cách đó hai giờ bay mới là lực lượng trút cơn mưa tên lửa xuống khu phức hợp của giới lãnh đạo.

Các cuộc không kích đánh dấu đỉnh cao trong nỗ lực kéo dài nhiều năm của Israel nhằm thu thập thông tin tình báo cập nhật từng phút về vị trí và hoạt động di chuyển của các nhà lãnh đạo Iran — một nỗ lực do Mossad, cơ quan tình báo chịu trách nhiệm tuyển mộ nguồn tin con người và các hoạt động bí mật, cùng Đơn vị 8200, chi nhánh tác chiến mạng tinh nhuệ thuộc cơ quan tình báo IDF, dẫn đầu.

Hai cơ quan này nằm đối diện nhau qua một con đường rợp bóng cây ở vùng ngoại ô phía bắc Tel Aviv, gần một trung tâm mua sắm và rạp chiếu phim. Khu vực này mang lại cảm giác của một vùng ngoại ô yên tĩnh, với những làn gió thổi từ Địa Trung Hải, ngoại trừ những chiếc xe buýt chở đầy lính, các lớp an ninh và những tháp nghe lén của IDF hiện ra thấp thoáng ở phía xa.

Các điệp viên của Israel và các đối tác Mỹ — CIA và NSA — đã hợp tác trong nhiều năm qua trong các hoạt động bí mật nhắm vào Iran, bao gồm cả “Stuxnet”, một kế hoạch bị phơi bày vào năm 2010 nhằm phá hoại các nỗ lực làm giàu hạt nhân của Iran bằng mã độc máy tính.

Nhưng nhiều khả năng tình báo hiện đang hỗ trợ cho các cuộc tấn công nhắm vào giới lãnh đạo chỉ thực sự phát huy tác dụng sau một cuộc đối đầu tấn công mạng giữa Iran và Israel nổ ra cách đây 5 năm, theo các quan chức Israel.

Các quan chức cho biết, sau khi các cuộc tấn công bị cáo buộc do Iran thực hiện gây ra tình trạng mất điện tại các cơ sở cấp nước và các mục tiêu khác của Israel, Israel đã đáp trả bằng một làn sóng tấn công trả đũa, làm kẹt cứng giao thông do phá vỡ hệ thống đèn đường ở Tehran, đóng cửa các trạm xăng bằng cách phá hoại hệ thống điện tử của chúng và ngăn cản các thành viên của Basij — lực lượng dân quân được chế độ hậu thuẫn — rút tiền mặt tại các máy ATM.

Những động thái tương đối nhẹ nhàng này đã che giấu một chiến dịch rộng lớn hơn nhiều của Đơn vị 8200 nhằm thâm nhập vào hệ thống thần kinh kỹ thuật số của Iran, các quan chức cho biết. “Chúng tôi đã cố gắng xâm nhập mọi thứ có thể bị xâm nhập”, một quan chức cấp cao của IDF nói. “Từ các cuộc gọi điện thoại đến camera giao thông cho tới hệ thống an ninh nội bộ”.

Trong số các mục tiêu, quan chức này cho biết, có các cơ sở dữ liệu mà lực lượng an ninh Iran duy trì tại các cơ sở được thiết kế làm trụ sở giải quyết khủng hoảng và địa điểm rút lui cho các nhà lãnh đạo trong trường hợp bị tấn công hoặc có nổi dậy. “Đôi khi chúng tôi nhìn thấy mọi thứ từ cơ sở dữ liệu của nhánh tình báo thuộc IRGC”, quan chức IDF nói. “Đôi khi là quân đội. Đôi khi là lực lượng cảnh sát. Chúng tôi ngày càng có nhiều khả năng tiếp cận thông tin hơn.”

Những nỗ lực kiểm soát nội bộ của Iran cũng đã tạo ra những lỗ hổng. Trong những năm gần đây, Iran bắt đầu ép buộc lưu lượng liên lạc của đất nước phải đi qua các trung tâm tập trung hóa để chế độ có thể nắm giữ “công tắc tự hủy” internet, một khả năng mà họ đã sử dụng kể từ khi bắt đầu chiến tranh để chặn khả năng giao tiếp hoặc nhận thông tin của người dân.

Nhưng làm như vậy đồng nghĩa với việc các hoạt động liên lạc của chính các thành viên trong chế độ cũng bị định tuyến qua điểm nghẽn mới này. “Một cuộc xâm nhập bí mật sẽ cung cấp một vị trí thuận lợi ẩn giấu thực sự mạnh mẽ” để các đặc vụ Israel thu thập toàn bộ email, tin nhắn và các cuộc gọi do các vệ sĩ, cố vấn và người thân của chế độ thực hiện, một cựu quan chức tình báo phương Tây cho biết.

Iran đã hành động nhanh chóng để loại bỏ các lỗ hổng. Chế độ đã ngăn chặn việc sử dụng điện thoại di động của các nhân viên an ninh vào năm ngoái giữa những nghi ngờ rằng việc Israel giám sát các thiết bị của họ đã làm lộ tung tích của giới lãnh đạo. Những biện pháp phòng ngừa mới của Iran là một bước lùi đối với hoạt động thu thập tình báo của Israel, các quan chức nói, nhưng chỉ là tạm thời.

Ngay cả khi bị cấm sử dụng điện thoại di động trong lúc làm việc, “bạn sẽ đi kiểm tra điện thoại của mình” ngay phút ca trực kết thúc, một quan chức nói. “Không ai có thể sống trong một bong bóng khép kín”.

Những vụ xâm nhập này sẽ có giá trị hạn chế hơn nếu không có một nền tảng AI mới mà các quan chức Israel cho biết đang được sử dụng để rà soát hàng núi dữ liệu thu thập từ Iran nhằm tìm kiếm manh mối về nơi ở và hành vi của các nhà lãnh đạo nước này — một công cụ mà các quan chức an ninh Israel mô tả là một trong những tiến bộ tình báo mang tính hệ trọng nhất trong thập kỷ qua.

Các tiến bộ về AI đã “cung cấp cho Israel một cách thức để tận dụng dữ liệu luôn có sẵn nhưng trước đây không thể xử lý được”, Raz Zimmt, giám đốc nghiên cứu về Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia, người trước đây từng phục vụ trong các đơn vị IDF bao gồm cả 8200, cho biết.

Một cái nhìn thoáng qua từ sớm về các khả năng này đã xuất hiện trong chiến dịch không kích kéo dài 12 ngày của Mỹ và Israel nhằm vào cơ sở hạ tầng hạt nhân của Iran hồi năm ngoái. Israel đã tiến hành các cuộc tấn công đồng thời vào các nhà lãnh đạo quân sự của Iran.

Thông tin tình báo của Israel về một số chỉ huy chính xác đến mức các tên lửa đã được đổi hướng ngay giữa chuyến bay dựa trên sự di chuyển của các mục tiêu, các quan chức cho biết. Một cuộc không kích vào ngày 13 tháng 6 tiêu diệt Amir Ali Hajizadeh, tư lệnh lực lượng hàng không vũ trụ IRGC, đã được điều chỉnh khi ông ta di chuyển từ một văn phòng sang một căn hộ gần đó, theo một cựu sĩ quan quân đội cấp cao của Israel nắm rõ chiến dịch.

Độ chính xác trong thông tin tình báo của Israel về các nhân vật của chế độ đôi khi cũng cho thấy không phải là không thể sai sót.

Đầu tháng 3, Israel cho biết họ đã ném bom trụ sở Qom của Hội đồng Chuyên gia Iran vào thời điểm hàng chục thành viên hội đồng dự kiến sẽ tụ tập để thảo luận về người sẽ kế vị Khamenei. Tòa nhà đã bị phá hủy, nhưng các thành viên hội đồng không hề hấn gì do họ đã tổ chức cuộc họp trực tuyến thay vì trực tiếp. Một quan chức quốc phòng Israel cho biết cuộc không kích nhằm mục đích ngăn cản hội đồng họp mặt chứ không phải để giết các thành viên.

Israel đã sử dụng nhiều phương pháp khác nhau trong các hoạt động ám sát của mình trong những thập kỷ gần đây, sử dụng những kẻ tấn công đi xe máy để gắn chất nổ vào xe chở các nhà khoa học hạt nhân của Iran và một quả bom giấu trong một nhà khách của IRGC ở Tehran vào năm 2024 để giết một chỉ huy Hamas tới thăm.

Tuy nhiên, chiến dịch mới nhất tại Iran chủ yếu dựa vào tên lửa không đối đất được bắn từ các tiêm kích và thiết bị bay không người lái của Israel, những phương tiện đã liên tục tuần tra bầu trời kể từ khi lực lượng phòng không của Iran bị vô hiệu hóa vào đầu cuộc chiến.

Các quan chức Israel giám sát chiến dịch thừa nhận rằng sự thành công của nó ít nhất một phần là do những sơ suất tưởng chừng như không thể giải thích được từ các mục tiêu của họ.

Thậm chí bốn tuần sau cuộc tấn công mở màn, các quan chức cấp cao của Israel vẫn tiếp tục bày tỏ sự kinh ngạc khi Khamenei và các phụ tá hàng đầu của ông lại chọn tụ tập ở trung tâm Tehran vào thời điểm các cuộc đàm phán đã đổ vỡ và Mỹ đã hoàn thành cuộc huy động quân sự lớn nhất tới khu vực này trong vòng hai thập kỷ.

Nhiều nhà lãnh đạo quân sự của Iran đã bị giết trong đòn không kích mở màn của cuộc chiến 12 ngày diễn ra 8 tháng trước đó. Thế nhưng Khamenei và những người khác vẫn tụ tập trên mặt đất vào ngày 28/2 thay vì tản mát khắp thành phố hoặc rút lui vào một mê cung gồm các đường hầm và boongke được xây dựng bên dưới khu phức hợp lãnh đạo để đảm bảo sự sống sót của họ.

“Không ai có thể giải thích được điều đó”, một quan chức an ninh cấp cao của Israel, người có quyền truy cập vào thông tin tình báo về các nhà lãnh đạo Iran và các quyết định của họ, cho biết. “Bất kỳ ai trên hành tinh này cũng sẽ nhìn thấy một cơn bão hoàn hảo đang ập đến”.

Theo UNBOXING FILES

Tags: Mỹ và Israel tấn công Iran, Tình báo, Israel, Trí tuệ nhân tạo