Câu chuyện ly kỳ về số phận một loài chim

Có những loài động vật từng bị xem là đã biến mất mãi mãi, nhưng nhờ nỗ lực phi thường của con người, chúng đã viết nên một trong những câu chuyện hồi sinh kỳ diệu nhất của thế giới tự nhiên. Gà nước Guam là một minh chứng như thế.

iữa hòn đảo Guam nhỏ bé ở tây Thái Bình Dương từng vang lên tiếng kêu lanh lảnh của một loài chim có bộ lông nâu sẫm, chân khỏe và gần như không biết bay. Đó là gà nước Guam, một loài chim đặc hữu chỉ tồn tại trên hòn đảo này sau hàng triệu năm tiến hóa trong môi trường hầu như không có thú săn mồi. Cuộc sống yên bình ấy khiến chúng dần đánh mất khả năng bay, thay vào đó phát triển đôi chân khỏe để chạy xuyên qua những cánh rừng nhiệt đới rậm rạp.

Trong nhiều thế kỷ, gà nước Guam sinh sống khá phổ biến. Người dân địa phương gọi chúng là “Ko’ko'”, xem đây như một phần quen thuộc của thiên nhiên trên đảo. Không ai ngờ rằng chỉ trong vài thập kỷ, loài chim này lại rơi vào thảm kịch gần như không thể cứu vãn.

Sau Thế chiến II, một “vị khách không mời” vô tình theo các chuyến tàu quân sự cập bến Guam: rắn cây nâu (Boiga irregularis). Loài rắn này vốn không phải động vật bản địa của Guam và gần như không có thiên địch trên đảo. Chúng nhanh chóng sinh sôi với mật độ rất cao.

Đối với gà nước Guam, đây là cơn ác mộng thực sự. Không biết bay, làm tổ thấp và chưa từng tiến hóa để đối phó với loài săn mồi mới, chúng trở thành mục tiêu lý tưởng. Chỉ trong vài chục năm, số lượng chim lao dốc thảm hại. Đến đầu thập niên 1980, gà nước Guam gần như biến mất khỏi tự nhiên.

Năm 1987, các nhà khoa học phải đưa ra quyết định đau lòng nhưng cần thiết: bắt những cá thể cuối cùng còn sót lại để nuôi bảo tồn. Khi ấy, chỉ còn khoảng vài chục cá thể được ghi nhận. Nếu chậm trễ thêm một thời gian ngắn, có lẽ loài chim này đã tuyệt chủng hoàn toàn.

Bắt đầu từ đây là một cuộc chạy đua với thời gian. Nhiều vườn thú và trung tâm bảo tồn ở Guam cũng như tại Hoa Kỳ phối hợp xây dựng chương trình nhân giống. Việc nuôi một loài chim quý hiếm vốn đã khó, nhưng với quần thể quá ít cá thể, các chuyên gia còn phải tính toán rất cẩn thận để duy trì sự đa dạng di truyền, tránh giao phối cận huyết.

Những nỗ lực ấy dần mang lại kết quả. Từ vài chục cá thể ban đầu, số lượng gà nước Guam trong điều kiện nuôi nhốt tăng lên hàng trăm con. Đây được xem là một trong những chương trình bảo tồn thành công đối với một loài chim đã tuyệt chủng ngoài tự nhiên.

Tuy nhiên, nhân giống chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn nhất vẫn là đưa chúng trở lại thiên nhiên. Guam khi đó vẫn tràn ngập rắn cây nâu. Thả chim trở lại chẳng khác nào đưa chúng vào nơi đầy hiểm nguy.

Các nhà bảo tồn đã tìm giải pháp khác. Họ lựa chọn đảo Rota thuộc quần đảo Bắc Mariana, nơi không có rắn cây nâu xâm lấn, để tiến hành tái thả. Những con chim sinh ra trong điều kiện nuôi nhốt dần học cách tự kiếm ăn, tránh nguy hiểm và xây dựng quần thể mới ngoài tự nhiên. Dù vẫn gặp nhiều khó khăn, đây là tia hy vọng quý giá cho tương lai của loài chim từng đứng bên bờ vực tuyệt chủng.

Song song với đó, Guam cũng triển khai nhiều biện pháp kiểm soát rắn cây nâu. Các nhà khoa học sử dụng bẫy chuyên dụng, chó nghiệp vụ và thậm chí từng thử nghiệm thả xác chuột chứa thuốc diệt rắn bằng dù xuống những khu vực rừng khó tiếp cận. Mục tiêu là giảm mật độ rắn đến mức có thể tái lập môi trường an toàn cho các loài chim bản địa.

Ngày nay, gà nước Guam vẫn được xếp vào nhóm loài cực kỳ nguy cấp. Quần thể tự nhiên còn rất mong manh và tương lai vẫn phụ thuộc nhiều vào các chương trình bảo tồn. Dẫu vậy, chỉ riêng việc loài chim này còn tồn tại đã là một kỳ tích. Từ chỗ hoàn toàn biến mất khỏi quê hương, nó đã có cơ hội sống tiếp nhờ sự kiên trì của các nhà khoa học, nhân viên vườn thú và những người yêu thiên nhiên.

Câu chuyện của gà nước Guam cũng là lời nhắc nhở sâu sắc về tác động khôn lường của các loài ngoại lai. Chỉ một loài rắn vô tình được đưa đến một hòn đảo cũng đủ làm sụp đổ cả hệ sinh thái được hình thành qua hàng triệu năm tiến hóa. Đồng thời, đây cũng là minh chứng rằng khi con người quyết tâm sửa chữa những sai lầm của mình, thiên nhiên vẫn có thể trao thêm một cơ hội. Số phận của gà nước Guam vì thế không chỉ là câu chuyện về một loài chim nhỏ bé, mà còn là biểu tượng của hy vọng trong công cuộc bảo tồn đa dạng sinh học trên toàn thế giới.

CTV

Tags: Đa dạng sinh học, Bảo vệ động vật, Sự tuyệt chủng, Chim