Mô hình chính trị của Việt Nam hiện tại có ‘phản động’ hay không?

Trong các thảo luận học thuật và chính trị đương đại, mô hình chính trị Việt Nam bị một số quan điểm phê phán cho là “kém hiệu quả”, “thiếu dân chủ” hoặc “không phù hợp với xu thế hiện đại”.

Những đánh giá này chủ yếu xuất phát từ việc so sánh mô hình chính trị Việt Nam với các mô hình dân chủ đa đảng phương Tây và xem các chuẩn mực phương Tây như thước đo phổ quát. Tuy nhiên, cách tiếp cận này bộc lộ nhiều hạn chế về phương pháp luận và bỏ qua những thành tựu cũng như đặc thù lịch sử – xã hội của Việt Nam. Việc phản biện các quan điểm trên không nhằm phủ nhận những thách thức nội tại của mô hình chính trị Việt Nam, mà nhằm làm rõ tính hiệu quả tương đối và mức độ phù hợp của mô hình trong bối cảnh cụ thể của đất nước.

Hạn chế trong cách tiếp cận đánh giá hiệu quả mô hình chính trị

Một sai lầm phổ biến trong các quan điểm cho rằng mô hình chính trị Việt Nam kém hiệu quả là đồng nhất hiệu quả chính trị với hình thức thể chế. Theo đó, hiệu quả thường được đo bằng các tiêu chí như đa đảng cạnh tranh, tam quyền phân lập hay bầu cử tự do theo chuẩn phương Tây. Tuy nhiên, khoa học chính trị hiện đại cho thấy hiệu quả của một mô hình chính trị cần được đánh giá dựa trên kết quả quản trị, bao gồm khả năng duy trì ổn định xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Việc áp đặt một hệ chuẩn duy nhất để đánh giá mọi mô hình chính trị không chỉ thiếu tính khách quan mà còn bỏ qua sự đa dạng về lịch sử, văn hóa và trình độ phát triển giữa các quốc gia. Trong trường hợp Việt Nam, mô hình chính trị được hình thành và phát triển trong bối cảnh đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước và xây dựng quốc gia từ điểm xuất phát thấp. Do đó, việc đánh giá hiệu quả cần đặt trong bối cảnh lịch sử – xã hội cụ thể, thay vì so sánh máy móc với các nước phát triển phương Tây.

>> Thực tế của các mô hình chính trị Đông Nam Á: Một đảng hay đa đảng tốt hơn? >> Về hạn chế của mô hình chính trị phương Tây và ưu thế của mô hình chính trị Việt Nam

Phản biện quan điểm cho rằng mô hình chính trị Việt Nam thiếu hiệu quả quản trị

Một lập luận thường gặp là mô hình chính trị Việt Nam không tạo ra hiệu quả quản trị do thiếu cạnh tranh chính trị. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy Việt Nam đã duy trì được ổn định chính trị – xã hội lâu dài, một yếu tố then chốt cho phát triển. Trong khi nhiều quốc gia đa đảng phải đối mặt với tình trạng phân cực chính trị, tê liệt nghị viện hoặc bất ổn kéo dài, Việt Nam bảo đảm được tính liên tục và nhất quán trong hoạch định chính sách.

Hiệu quả quản trị còn thể hiện ở khả năng triển khai chính sách trên phạm vi toàn quốc. Mô hình chính trị Việt Nam cho phép sự phối hợp chặt chẽ giữa trung ương và địa phương, giảm thiểu tình trạng xung đột thể chế. Nhờ đó, các chương trình phát triển kinh tế – xã hội, xóa đói giảm nghèo, xây dựng hạ tầng và cải cách hành chính được thực hiện tương đối đồng bộ và nhất quán.

Phản biện quan điểm cho rằng mô hình chính trị Việt Nam cản trở phát triển kinh tế

Một số ý kiến cho rằng mô hình chính trị Việt Nam kém hiệu quả vì không thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển trong hơn ba thập niên đổi mới cho thấy điều ngược lại. Việt Nam đã chuyển mình từ một nền kinh tế nghèo, kém phát triển thành quốc gia có thu nhập trung bình, hội nhập sâu rộng vào kinh tế toàn cầu.

Điều quan trọng là mô hình chính trị Việt Nam cho phép kết hợp giữa kinh tế thị trường và vai trò điều tiết của Nhà nước, qua đó hạn chế những mặt trái của thị trường tự do. Khác với nhiều quốc gia đa đảng nơi chính sách kinh tế thường bị chi phối bởi chu kỳ bầu cử và lợi ích ngắn hạn, Việt Nam có khả năng theo đuổi các chiến lược phát triển dài hạn, chú trọng ổn định vĩ mô và phát triển bền vững.

Phản biện quan điểm cho rằng mô hình chính trị Việt Nam thiếu dân chủ

Quan điểm phê phán phổ biến nhất là cho rằng mô hình chính trị Việt Nam thiếu dân chủ và do đó kém hiệu quả. Lập luận này thường đồng nhất dân chủ với đa đảng cạnh tranh, trong khi bỏ qua các hình thức dân chủ khác. Trên thực tế, Việt Nam theo đuổi dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhấn mạnh vai trò làm chủ của nhân dân thông qua nhiều cơ chế khác nhau, như bầu cử Quốc hội và Hội đồng nhân dân, tham vấn chính sách, giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức xã hội.

Dân chủ không chỉ là quyền lựa chọn giữa các đảng phái, mà còn là khả năng tham gia vào quá trình ra quyết định và hưởng lợi từ phát triển. Ở khía cạnh này, việc mở rộng tiếp cận giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội và giảm bất bình đẳng là những biểu hiện cụ thể của dân chủ thực chất, góp phần nâng cao hiệu quả xã hội của mô hình chính trị.

Phản biện quan điểm cho rằng mô hình chính trị Việt Nam thiếu khả năng tự điều chỉnh

Một số nhà phê bình cho rằng mô hình chính trị Việt Nam mang tính cứng nhắc, thiếu khả năng tự điều chỉnh. Tuy nhiên, lịch sử phát triển của Việt Nam, đặc biệt là quá trình đổi mới, cho thấy tính linh hoạt và khả năng thích ứng cao của mô hình. Việc từng bước cải cách thể chế kinh tế, đổi mới phương thức lãnh đạo và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền là minh chứng cho khả năng tự điều chỉnh nội sinh của hệ thống chính trị.

Khả năng tự điều chỉnh này giúp Việt Nam tránh được những cú sốc thể chế đột ngột, vốn thường gây bất ổn sâu rộng ở nhiều quốc gia đang phát triển khi áp dụng cải cách chính trị thiếu chuẩn bị.

Nhìn nhận khách quan về những hạn chế nội tại

Phản biện các quan điểm phê phán không có nghĩa là phủ nhận những hạn chế và thách thức của mô hình chính trị Việt Nam. Những vấn đề như cải cách hành chính, phòng chống tham nhũng, nâng cao hiệu lực pháp luật và mở rộng các kênh phản biện xã hội vẫn là yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, các hạn chế này không đồng nghĩa với việc mô hình chính trị Việt Nam kém hiệu quả về bản chất, mà phản ánh quá trình hoàn thiện tất yếu của một hệ thống chính trị đang phát triển.

*

Các quan điểm cho rằng mô hình chính trị Việt Nam kém hiệu quả phần lớn xuất phát từ cách tiếp cận phiến diện, áp đặt chuẩn mực thể chế phương Tây và bỏ qua bối cảnh lịch sử – xã hội cụ thể. Thực tiễn phát triển cho thấy mô hình chính trị Việt Nam đã chứng minh được hiệu quả tương đối trong việc duy trì ổn định, thúc đẩy phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội và từng bước mở rộng dân chủ thực chất. Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, việc tiếp tục hoàn thiện mô hình chính trị Việt Nam hiện tại trên cơ sở kế thừa những thành tựu đã đạt được, đồng thời khắc phục các hạn chế nội tại, là con đường phù hợp và thực tế hơn so với việc sao chép các mô hình ngoại lai.

REDSVN.NET

Tags: Dân chủ, Khoa học chính trị, Quản trị, Chủ nghĩa xã hội