⠀
Nhận diện hội chứng ‘ám ảnh sợ xã hội’ của giới trẻ hiện đại
Trong một thế giới ngày càng đề cao khả năng giao tiếp, kết nối và thể hiện bản thân, không ít người trẻ lại cảm thấy sợ hãi trước chính những cuộc gặp gỡ mà người khác xem là bình thường.
Ngại phát biểu trước đám đông, căng thẳng khi phải gặp người lạ, lo lắng quá mức trước một buổi phỏng vấn hay thậm chí không dám gọi điện thoại cho người khác đôi khi chỉ được xem là biểu hiện của sự nhút nhát. Tuy nhiên, khi nỗi sợ trở nên dai dẳng, mạnh mẽ và bắt đầu cản trở học tập, công việc cũng như các mối quan hệ, đó có thể là dấu hiệu của “ám ảnh sợ xã hội”, hay rối loạn lo âu xã hội.
Điểm quan trọng để nhận diện tình trạng này là mức độ và sự dai dẳng của nỗi sợ. Một người có thể hồi hộp trước khi thuyết trình hoặc cảm thấy lúng túng khi lần đầu gặp một nhóm người mới. Đây là những phản ứng tâm lý khá phổ biến. Người mắc chứng lo âu xã hội thường trải nghiệm điều đó ở mức độ mạnh hơn nhiều. Họ có thể luôn nghĩ rằng mình đang bị người khác quan sát, đánh giá hoặc chế giễu, ngay cả khi không có bằng chứng rõ ràng cho những suy nghĩ ấy.
Một cuộc trò chuyện bình thường có thể trở thành nguồn áp lực. Người trẻ có thể liên tục suy nghĩ về việc mình đã nói điều gì, giọng nói có kỳ quặc hay không, cách ăn mặc có bị chú ý không hoặc người đối diện đang nghĩ gì về mình. Sau một cuộc gặp, họ thậm chí có thể “phát lại” từng câu nói trong đầu và tự trách mình vì những chi tiết rất nhỏ.
Nỗi sợ cũng thường xuất hiện trước cả tình huống xã hội. Chỉ cần biết ngày mai phải thuyết trình, tham gia một cuộc họp hoặc đến một bữa tiệc có nhiều người lạ, họ đã bắt đầu lo lắng. Cơ thể có thể xuất hiện những phản ứng như tim đập nhanh, run, đổ mồ hôi, đỏ mặt, khô miệng, buồn nôn hoặc cảm giác đầu óc trống rỗng. Một số người vì quá sợ hãi nên tìm cách né tránh hoàn toàn những tình huống ấy.
Sự né tránh là một trong những dấu hiệu đáng chú ý nhất. Người trẻ có thể từ chối các hoạt động tập thể, không muốn phát biểu trong lớp, tránh tham gia sự kiện, ngại gặp bạn bè hoặc luôn tìm lý do để không phải giao tiếp với người khác. Có người thậm chí lựa chọn những công việc ít phải tiếp xúc với con người dù năng lực và sở thích của họ hoàn toàn phù hợp với những công việc đòi hỏi giao tiếp.
Mạng xã hội tạo ra một nghịch lý đáng chú ý. Nó giúp con người kết nối dễ dàng hơn nhưng đồng thời có thể khiến nỗi sợ bị đánh giá trở nên mạnh mẽ. Trên không gian mạng, người trẻ thường xuyên nhìn thấy những hình ảnh được lựa chọn và chỉnh sửa kỹ lưỡng về cuộc sống, ngoại hình, thành tích của người khác. Điều đó dễ tạo ra cảm giác mình kém hấp dẫn, kém thành công hoặc không đủ thú vị.
Nỗi sợ bị đánh giá cũng có thể được khuếch đại bởi văn hóa “thể hiện bản thân”. Khi hình ảnh cá nhân, số lượt thích, bình luận hay sự công nhận trên mạng trở thành một phần quan trọng trong đời sống xã hội, một sai sót nhỏ cũng có thể bị người trẻ cảm nhận như một thất bại lớn. Tuy nhiên, không nên đồng nhất việc sử dụng mạng xã hội nhiều với rối loạn lo âu xã hội. Mạng xã hội có thể là yếu tố làm gia tăng áp lực ở một số người, nhưng bản thân nó không phải nguyên nhân duy nhất.
Một biểu hiện khác thường bị bỏ qua là sự tự ý thức quá mức. Người trẻ có thể luôn cảm thấy mình đang ở “trung tâm của sự chú ý”. Họ nghĩ rằng người khác đang để ý đến một nốt mụn trên mặt, một câu nói lỡ lời, đôi giày không hợp thời trang hay cách mình cầm điện thoại. Trên thực tế, phần lớn những người xung quanh có thể hoàn toàn không chú ý đến những điều đó. Nhưng đối với người đang trải qua lo âu xã hội, cảm giác bị quan sát là rất thật.
Điều đáng nói là người mắc chứng này không nhất thiết phải là người hướng nội. Một người vốn hoạt bát, có nhiều bạn bè vẫn có thể trải nghiệm lo âu xã hội. Ngược lại, tính hướng nội cũng không đồng nghĩa với bệnh lý. Người hướng nội có thể thích những không gian yên tĩnh và ít giao tiếp mà không hề cảm thấy sợ hãi hay đau khổ vì điều đó. Ranh giới quan trọng nằm ở việc nỗi sợ có gây cản trở đáng kể cho cuộc sống hay không.
Nếu một người trẻ liên tục bỏ lỡ cơ hội học tập, nghề nghiệp, tình bạn hoặc các mối quan hệ tình cảm chỉ vì sợ bị người khác đánh giá, vấn đề cần được quan tâm nghiêm túc. Việc tự ép bản thân “hãy tự tin lên” thường không đủ để giải quyết tình trạng này. Những lời trách móc như “có gì đâu mà sợ” thậm chí có thể khiến người đang lo âu cảm thấy mình yếu đuối hoặc khác thường.
Lo âu xã hội là một vấn đề sức khỏe tâm thần có thể được hỗ trợ và điều trị. Tâm lý trị liệu, đặc biệt là liệu pháp nhận thức – hành vi, được sử dụng rộng rãi để giúp người mắc nhận diện những suy nghĩ tiêu cực, điều chỉnh cách diễn giải các tình huống xã hội và từng bước đối diện với những điều họ vốn né tránh. Trong một số trường hợp, chuyên gia có thể cân nhắc sử dụng thuốc.
Điều quan trọng nhất là nhận ra rằng sợ hãi không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với yếu đuối. Một người có thể rất tài năng nhưng vẫn sợ nói trước đám đông; một người thông minh vẫn có thể lo lắng khi gặp người lạ; và một người thành công vẫn có thể cảm thấy bất an trước ánh nhìn của người khác. Khi nỗi sợ bắt đầu quyết định những gì một người được phép làm và những cơ hội họ phải từ bỏ, đó là lúc cần dừng lại để nhìn nhận vấn đề nghiêm túc hơn.
Trong xã hội hiện đại, nơi con người dường như phải liên tục xuất hiện, giao tiếp và chứng minh giá trị của mình, học cách chấp nhận những khiếm khuyết của bản thân có thể quan trọng không kém việc học cách trở nên tự tin. Đằng sau một người luôn im lặng trong cuộc họp, từ chối một lời mời hay không dám bước vào một căn phòng đông người đôi khi không phải là sự thờ ơ, mà là một cuộc đấu tranh tâm lý mà những người xung quanh không nhìn thấy.
CTV
Tags: Sức khỏe tâm thần, Giới trẻ