Đô thị hóa bền vững phải gắn với hạnh phúc của mỗi gia đình

Khi hạnh phúc của mỗi gia đình trở thành điểm xuất phát của quy hoạch, đô thị hóa mới thực sự trở thành một quá trình phát triển vì con người.

Thác nước trong nhà cao nhất thế giới tại Sân bay Jewel Changi Airport Singapore. Ảnh: BringYou.

Đô thị hóa thường được nhìn nhận qua những con số: tốc độ tăng dân số đô thị, diện tích xây dựng, số lượng khu đô thị mới, những tuyến đường được mở rộng hay các tòa nhà cao tầng mọc lên. Nhưng đằng sau tất cả những chỉ số ấy là một câu hỏi căn bản hơn: con người có thực sự sống hạnh phúc hơn trong đô thị đang phát triển hay không?

Đó cũng là thước đo quan trọng của đô thị hóa bền vững. Một thành phố có thể hiện đại về hạ tầng, thông minh về công nghệ và tăng trưởng nhanh về kinh tế, nhưng nếu người dân phải dành quá nhiều thời gian để di chuyển, trẻ em thiếu không gian vui chơi, người già không có nơi sinh hoạt cộng đồng, chi phí nhà ở vượt quá khả năng chi trả và các thành viên trong gia đình ngày càng ít thời gian dành cho nhau thì sự phát triển ấy vẫn chưa hoàn toàn đạt được mục tiêu cuối cùng.

Bởi vậy, khi nói đến đô thị hóa bền vững, cần đưa hạnh phúc của mỗi gia đình trở thành một trong những trung tâm của tư duy quy hoạch.

Một gia đình hạnh phúc trong đô thị trước hết cần có một nơi ở phù hợp. Nhà ở không đơn thuần là một tài sản hay một đơn vị diện tích được tính bằng mét vuông. Đó là nơi con người nghỉ ngơi sau một ngày làm việc, nơi trẻ em lớn lên, nơi các thế hệ gặp gỡ và duy trì những mối quan hệ thân thuộc. Nếu giá nhà quá cao, diện tích quá nhỏ hoặc vị trí nhà ở quá xa nơi làm việc và trường học, gánh nặng đô thị sẽ chuyển trực tiếp vào đời sống gia đình.

Vì thế, đô thị bền vững không thể chỉ xây thêm thật nhiều căn hộ mà cần phát triển một hệ sinh thái nhà ở đa dạng, trong đó người có thu nhập khác nhau đều có cơ hội tiếp cận một không gian sống an toàn, có hạ tầng thiết yếu và kết nối thuận tiện với thành phố. Nhà ở xã hội, nhà ở vừa túi tiền, các khu dân cư có trường học, cơ sở y tế, chợ, công viên và phương tiện giao thông công cộng phải được xem như những bộ phận của cùng một bài toán.

Một vấn đề khác có ảnh hưởng trực tiếp đến hạnh phúc gia đình là thời gian.

Trong nhiều đô thị lớn, hàng giờ mỗi ngày có thể bị tiêu tốn cho việc đi lại. Một người cha hoặc người mẹ rời nhà từ sáng sớm, trở về khi con đã gần đi ngủ. Cuối tuần lại tiếp tục dành thời gian cho việc di chuyển, mua sắm và giải quyết những công việc tồn đọng. Khi đó, chi phí của đô thị hóa không chỉ là tiền bạc mà còn là thời gian sống.

Quy hoạch đô thị tốt vì vậy phải tìm cách đưa những nhu cầu thiết yếu đến gần nơi người dân sinh sống. Một thành phố với mạng lưới giao thông công cộng hiệu quả, các khu dân cư đa chức năng, trường học và dịch vụ công được phân bố hợp lý sẽ giúp rút ngắn khoảng cách giữa nhà ở, nơi làm việc và những tiện ích thiết yếu. Mỗi phút tiết kiệm được trên đường đi làm có thể trở thành một phút dành cho con trẻ, cho cha mẹ già, cho bạn đời hoặc đơn giản là cho chính bản thân mỗi người.

Không gian xanh cũng là một phần của hạnh phúc đô thị.

Công viên, mặt nước, hàng cây và những khoảng không gian công cộng không nên được xem là phần trang trí còn lại sau khi hoàn thành các công trình xây dựng. Chúng là hạ tầng thiết yếu của đời sống đô thị. Một đứa trẻ cần nơi để chạy nhảy; người cao tuổi cần nơi đi bộ và trò chuyện; những người trưởng thành cần những không gian để nghỉ ngơi, tập luyện và gặp gỡ cộng đồng.

Đô thị càng đông dân thì những không gian như vậy càng có giá trị. Một thành phố đáng sống không nhất thiết phải là nơi có nhiều công trình nhất, mà có thể là nơi người dân dễ dàng tìm thấy một khoảng trời, một hàng cây, một quảng trường hay một công viên trong bán kính đi bộ từ nhà.

Đô thị hóa bền vững cũng phải quan tâm đến sự an toàn và khả năng chống chịu. Biến đổi khí hậu, ngập lụt, nắng nóng cực đoan, ô nhiễm không khí hay những rủi ro thiên tai đang khiến khái niệm an toàn đô thị trở nên rộng hơn rất nhiều. Một khu dân cư hiện đại nhưng thường xuyên ngập nước, thiếu bóng mát hoặc phụ thuộc quá mức vào một nguồn cung cấp điện và nước không thể được coi là thực sự bền vững.

Gia đình là đơn vị đầu tiên cảm nhận những biến động ấy. Khi một thành phố có hệ thống thoát nước tốt, cây xanh đủ lớn, nguồn nước an toàn, giao thông không bị tê liệt khi thời tiết cực đoan và các dịch vụ thiết yếu có khả năng duy trì trong khủng hoảng, người dân không chỉ được bảo vệ về vật chất mà còn có cảm giác an tâm về tương lai.

Cùng với đó là câu chuyện về cơ hội. Một đô thị hạnh phúc không thể chỉ dành cho những người có điều kiện kinh tế tốt. Trẻ em ở mọi khu vực cần cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng; người dân cần dịch vụ y tế thuận tiện; người khuyết tật cần khả năng tiếp cận không gian công cộng; người lao động cần việc làm và phương tiện đi lại phù hợp.

Đặc biệt, trong quá trình chuyển đổi sang đô thị thông minh, công nghệ phải phục vụ con người thay vì khiến đời sống trở nên phức tạp hơn. Dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, cảm biến và các nền tảng số có thể giúp quản lý giao thông, năng lượng, môi trường và dịch vụ công hiệu quả hơn. Nhưng đích đến cuối cùng của công nghệ vẫn phải là một đời sống thuận tiện, an toàn và nhân văn hơn.

Điều đó đòi hỏi một sự thay đổi trong cách đánh giá thành công của đô thị. Bên cạnh GDP, số lượng dự án, mật độ xây dựng hay giá trị bất động sản, thành phố tương lai cần quan tâm đến những câu hỏi tưởng như rất giản dị: Người dân mất bao lâu để đi làm? Trẻ em có thể đi bộ đến trường không? Người cao tuổi có nơi để sinh hoạt không? Gia đình có đủ thời gian ở bên nhau không? Người dân có cảm thấy an toàn, được tôn trọng và có cơ hội phát triển hay không?

Những câu hỏi ấy đưa đô thị hóa trở về đúng bản chất của nó: xây dựng một môi trường sống cho con người.

Cuối cùng, một thành phố không được tạo nên chỉ bởi bê tông, thép, đường sá hay những thuật toán thông minh. Thành phố được tạo nên bởi hàng triệu cuộc đời đang diễn ra bên trong nó. Vì vậy, tiêu chuẩn cao nhất của đô thị hóa bền vững không phải là thành phố có thể xây dựng được bao nhiêu, mà là thành phố có thể giúp bao nhiêu gia đình sống tốt hơn, khỏe mạnh hơn, có nhiều thời gian hơn cho nhau và có niềm tin hơn vào tương lai.

Khi hạnh phúc của mỗi gia đình trở thành điểm xuất phát của quy hoạch, đô thị hóa mới thực sự trở thành một quá trình phát triển vì con người.

CTV

Tags: Phát triển bền vững, Đô thị, Gia đình