Thực tế của các mô hình chính trị Đông Nam Á: Một đảng hay đa đảng tốt hơn?

Trong khu vực Đông Nam Á, các quốc gia lựa chọn những mô hình chính trị khác nhau dựa trên lịch sử, cấu trúc xã hội và điều kiện phát triển riêng. Trong khi Việt Nam và Singapore vận hành theo mô hình một đảng hoặc đảng thống lĩnh với quyền lãnh đạo chính trị tập trung, thì Philippines và Thái Lan áp dụng mô hình đa đảng cạnh tranh kiểu phương Tây.

Thực tiễn phát triển nhiều thập niên cho thấy mỗi mô hình đều có ưu điểm và hạn chế, song trong điều kiện đặc thù của Đông Nam Á, mô hình chính trị một đảng hoặc đảng thống lĩnh tại Việt Nam và Singapore đã thể hiện những ưu thế tương đối rõ rệt về ổn định chính trị, hiệu quả quản trị và định hướng phát triển dài hạn.

Đặc trưng của hai nhóm mô hình chính trị

Mô hình chính trị của Việt Nam được xây dựng trên nền tảng sự lãnh đạo thống nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nguyên tắc tập trung dân chủ. Trong khi đó, Singapore về mặt hình thức là quốc gia đa đảng, nhưng trên thực tế vận hành theo mô hình đảng thống lĩnh, với Đảng Hành động Nhân dân (PAP) giữ vai trò cầm quyền liên tục từ khi độc lập. Cả hai mô hình đều có điểm chung là quyền lực chính trị được tập trung, ổn định và gắn với một lực lượng chính trị chủ đạo có năng lực hoạch định chính sách dài hạn.

Ngược lại, Philippines và Thái Lan theo đuổi mô hình đa đảng cạnh tranh, với bầu cử tự do, luân chuyển quyền lực thường xuyên. Tuy nhiên, mô hình đa đảng ở hai quốc gia này mang những đặc thù riêng: tại Philippines là hệ thống đảng phái lỏng lẻo, cá nhân hóa quyền lực mạnh; còn tại Thái Lan là sự đan xen phức tạp giữa chính trị nghị viện, quân đội và hoàng gia.

Ưu thế về ổn định chính trị

Ưu thế nổi bật nhất của mô hình một đảng ở Việt Nam và mô hình đảng thống lĩnh ở Singapore là khả năng duy trì ổn định chính trị lâu dài. Sự ổn định này tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế – xã hội, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực quản trị quốc gia.

Tại Việt Nam, sự lãnh đạo thống nhất giúp tránh được các xung đột chính trị nội bộ mang tính đảng phái, vốn thường làm tê liệt bộ máy nhà nước ở nhiều quốc gia đa đảng. Singapore cũng hưởng lợi từ sự ổn định chính trị cao độ, khi PAP duy trì tính liên tục trong đường lối phát triển, tránh được những biến động chính sách do thay đổi chính quyền.

Ngược lại, Philippines và Thái Lan thường xuyên rơi vào bất ổn chính trị. Tại Philippines, các cuộc bầu cử cạnh tranh gay gắt giữa các dòng họ chính trị khiến chính sách phát triển thiếu nhất quán. Tại Thái Lan, các cuộc đảo chính quân sự lặp đi lặp lại phản ánh sự thất bại của mô hình đa đảng trong việc thiết lập một trật tự chính trị ổn định và được xã hội chấp nhận rộng rãi.

Ưu thế trong hoạch định và thực thi chính sách dài hạn

Một ưu thế quan trọng khác của mô hình chính trị một đảng và đảng thống lĩnh là khả năng xây dựng và thực hiện các chiến lược phát triển dài hạn. Việt Nam có thể triển khai các chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển hạ tầng và cải cách thể chế với tầm nhìn nhiều thập niên. Singapore là ví dụ điển hình về hoạch định chiến lược dài hạn trong phát triển đô thị, giáo dục, khoa học – công nghệ và xây dựng nhà nước hiệu quả.

Trong khi đó, tại Philippines và Thái Lan, chu kỳ bầu cử ngắn hạn và sự cạnh tranh đảng phái khiến các chính phủ thường ưu tiên chính sách mang tính nhiệm kỳ. Nhiều chương trình cải cách bị gián đoạn hoặc đảo ngược khi chính quyền thay đổi, làm giảm hiệu quả quản trị và lãng phí nguồn lực.

Hiệu quả quản trị và năng lực nhà nước

Mô hình chính trị tập trung ở Việt Nam và Singapore góp phần nâng cao năng lực nhà nước trong điều phối và huy động nguồn lực. Nhà nước có thể nhanh chóng ban hành và triển khai chính sách trên phạm vi toàn quốc, đặc biệt trong các tình huống khủng hoảng hoặc khi cần tập trung nguồn lực cho các mục tiêu chiến lược.

Singapore xây dựng được bộ máy công quyền tinh gọn, chuyên nghiệp và ít chịu tác động của chính trị đảng phái. Việt Nam, dù còn nhiều thách thức, nhưng mô hình lãnh đạo thống nhất giúp bảo đảm tính thông suốt giữa trung ương và địa phương trong thực thi chính sách.

Trái lại, ở Philippines, bộ máy nhà nước thường bị chi phối bởi lợi ích nhóm và chính trị gia địa phương. Tại Thái Lan, sự can thiệp của quân đội vào chính trị làm suy yếu tính chuyên nghiệp và dân sự của hệ thống quản trị, gây ra tình trạng thiếu ổn định thể chế kéo dài.

Hạn chế của mô hình đa đảng trong bối cảnh Đông Nam Á

Thực tiễn tại Philippines và Thái Lan cho thấy, mô hình đa đảng không tự động dẫn đến dân chủ hiệu quả và phát triển bền vững. Ngược lại, trong điều kiện xã hội phân hóa, trình độ thể chế chưa cao và ảnh hưởng mạnh của các nhóm lợi ích, đa đảng cạnh tranh dễ dẫn đến chính trị cá nhân hóa, dân túy và xung đột quyền lực.

Ở Philippines, các đảng phái thiếu nền tảng tư tưởng rõ ràng, chủ yếu xoay quanh cá nhân và dòng họ, khiến chính trị trở thành công cụ phân chia lợi ích hơn là phục vụ lợi ích công. Tại Thái Lan, sự đối đầu kéo dài giữa các phe phái chính trị đã tạo ra vòng luẩn quẩn bất ổn – đảo chính – cải cách hình thức, cản trở phát triển dài hạn.

Tính phù hợp của mô hình chính trị với điều kiện quốc gia

So sánh cho thấy, ưu thế của mô hình chính trị một đảng ở Việt Nam và mô hình đảng thống lĩnh ở Singapore không nằm ở tính phổ quát, mà ở mức độ phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa và trình độ phát triển. Cả hai quốc gia đều đặt ưu tiên cao cho ổn định, kỷ cương và phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn xây dựng quốc gia.

Điều này không có nghĩa là phủ nhận vai trò của dân chủ hay sự tham gia của người dân, mà nhấn mạnh rằng dân chủ cần được thiết kế phù hợp với bối cảnh cụ thể. Việt Nam và Singapore đều tìm cách mở rộng các hình thức tham vấn, phản biện và quản trị hiệu quả trong khuôn khổ chính trị ổn định.

*

Thực tiễn Đông Nam Á cho thấy không tồn tại một mô hình chính trị duy nhất phù hợp cho mọi quốc gia. Tuy nhiên, so với các mô hình đa đảng ở Philippines và Thái Lan, mô hình chính trị một đảng ở Việt Nam và mô hình đảng thống lĩnh ở Singapore đã thể hiện những ưu thế tương đối rõ rệt về ổn định chính trị, hiệu quả quản trị và khả năng hoạch định chiến lược dài hạn. Trong bối cảnh khu vực và thế giới đầy biến động, những ưu thế này tiếp tục là nền tảng quan trọng giúp Việt Nam và Singapore duy trì phát triển bền vững và củng cố vị thế quốc gia.

REDSVN.NET

Tags: Nghiên cứu quốc tế, Đông Nam Á, Dân chủ, Khoa học chính trị