Chopin – trái tim không bao giờ ngừng đập của nền âm nhạc lãng mạn

Frederic F. Chopin được gọi là “nhà thi sĩ” của cây đàn dương cầm. Nghệ thuật âm nhạc của Chopin là trái tim của thời kỳ âm nhạc lãng mạn và nhờ Chopin, đàn dương cầm đã đạt được thời kỳ vàng son rực rỡ.

Chopin – trái tim không bao giờ ngừng đập của nền âm nhạc lãng mạn

Thời niên thiếu của Frederic F. Chopin.

Frederic Chopin sinh ngày 22 tháng 2 năm 1810 tại Zelazowa Wola gần Warsaw, nước Ba Lan, là con thứ hai trong bốn người của ông Nicholas Chopin, một người Pháp đã qua Ba Lan để dạy tiếng Pháp cho các gia đình quyền quý. Mẹ của Chopin là người Ba Lan, một người có giáo dục cao, thuộc gia đình quý tộc Skarbek nhưng đã bị sa sút và ông Nicholas đã là phụ giáo cho gia đình này. Cậu bé Frederic đã tiếp thu được một nền giáo dục căn bản tốt đẹp và đã được học âm nhạc với nhạc sĩ Joseph Elsner, vị sáng lập và cũng là giám đốc của Nhạc Viện Warsaw mới được thành lập. Năm lên 7 tuổi, Frederic đã sáng tác nhạc và nhạc bản đầu tiên đó đã được trình diễn nơi công cộng. Năm sau, Frederic cũng đã biểu diễn âm nhạc trước công chúng bằng bản Concerto của Adalbert Gyrowetz.

Năm 1826, Frederic Chopin là sinh viên chính thức của Nhạc Viện Warsaw nhờ đó đã học hỏi được căn bản về nhạc lý, hòa âm và đối điểm. Chopin cũng làm quen với các nhạc phẩm của nhiều nhạc sĩ rồi từ đó đã sáng tác ra các biến khúc (variations) từ những ảnh hưởng của nhạc bản Don Giovanni của Wolfgang A. Mozart.

Nhạc phong của Chopin từ lúc đầu đã mang âm vẻ đặc biệt, khiến cho vị giáo sư âm nhạc là ông Elsner không muốn ép buộc môn đệ đi vào khuôn mẫu cổ điển và đã cho phép chàng nhạc sĩ trẻ tuổi này hoàn toàn tự do để phát triển những nét nhạc đặc sắc cá nhân.

Chopin là một nhạc sĩ trẻ tuổi tài hoa và cũng sớm đa tình. Trong các năm còn là sinh viên âm nhạc, Chopin đã say đắm cô ca sĩ trẻ trung tên là Constantia Gladkowska, người đã gây nên trong nội tâm của chàng nhạc sĩ “nước mắt và tiếng thở dài”, thứ lãng mạn phổ thông của thế kỷ 19. Chính trong hoàn cảnh đam mê này, Chophin vào tuổi 19 đã viết nên phần Adagio của Concerto cung Fa thứ vì nghĩ tới nàng ca sĩ trẻ đẹp đó.

Năm 1828, nhạc sĩ sáng tác kiêm dương cầm tên là Johan Nepomuk Hummel, người thành phố Vienna, đã viếng thăm Warsaw và đã trình diễn các nhạc kịch kiểu Ý (Italian opera). Chopin nhờ thế làm quen được với nền âm nhạc của thế giới tây phương thời bấy giờ. Sau đó, Frederic Chopin đã tới thăm thành phố Berlin, được nghe các nhạc phẩm của George Frederick Handel và của Felix Mendelssohn rồi lúc trở về Warsaw, lại được nghe Niccolo Paganini trình diễn âm nhạc. Tới lúc này Chopin cảm thấy rất cần phải ra khỏi nước Ba Lan. Cha của chàng xin chính phủ trợ cấp cho việc du học nhưng lời yêu cầu bị khước từ, vì thế Chopin đã tự túc ra đi, tới thành phố Vienna để dàn xếp việc xuất bản một số nhạc phẩm cũng như trình diễn âm nhạc tại vài địa điểm.

Ngày 11-8-1829 tại rạp hát Karntnerthor, Chopin đã biểu diễn âm nhạc trước công chúng rồi lúc trở về Warsaw năm sau, lại ra mắt thính giả bằng nhiều nhạc phẩm có tên là “Tùy hứng khúc” (fantasie) mang nhạc đề quốc gia (national themes) cùng với một loạt các luyện khúc (etudes) đầu tiên. Sau đó, Chopin đã du lịch qua nhiều thành phố như Breslau, Dresden và Prague, tới Vienna rồi vì hoàn cảnh chính trị không ổn định, Chopin đã không sang được nước Ý. Trong khi sống tại Vienna, Chopin đã sáng tác “nhạc khúc sinh động cung Si thứ” (B minor Scherzo) và “nhạc khúc kể chuyện cung Sol thứ” (G minor Ballade). Những tác phẩm này đã bộc lộ nơi Chopin các nét nhạc đặc sắc cá nhân trước khi Chopin gặp Franz Liszt , Vincenzo Bellini và Hector Berlioz. Chopin chịu ảnh hưởng âm nhạc của Hummel và của phong điệu dương cầm (piano style) từ nhà soạn nhạc người Aùi Nhĩ Lan John Field, là người đầu tiên đã dùng danh từ “nhạc khúc đêm” (nocturne) cho các bản nhạc ngắn, trữ tình.

Frederic Chopin là nhạc sĩ dương cầm đồng thời là nhạc sĩ sáng tác ra các nhạc phẩm với đặc tính lãng mạn, tập trung vào một tượng ý (motive) trong các dạo khúc (preludes) và luyện khúc (etudes). Chopin cũng nghiên cứu kỹ càng về nhịp điệu, hòa âm, nhạc thức và các nét giai điệu của nhạc phổ thông Ba Lan cùng các vũ điệu để viết ra các nhạc khúc Mazurka, luân khúc (walzes), nhạc khúc Ba Lan (polonaises), nhạc điệu Bolero và Tarantella rồi do cảm xúc, các biểu tượng âm nhạc được Chopin viết ra bằng các nhạc khúc đêm (nocturne), nhạc khúc sinh động (scherzo), nhạc khúc kể chuyện (ballade), nhạc khúc ứng tác (impromptu) và nhạc khúc tùy hứng (fantasie). Tất cả các thể nhạc này đã phát triển vào thời kỳ đầu thế kỷ 19 là giai đoạn mà cây đàn dương cầm trở nên một nhạc cụ ưu việt, dùng để độc tấu tại gia đình lẫn nơi thính đường.

Frederic Chopin đã không viết các bản giao hưởng, các nhạc kịch (opera), các bản tứ hòa (quartet) ngoài một bản hòa tấu ba đàn (trio) gồm dương cầm, vĩ cầm và hồ cầm (cello). Ngoài 2 sônát và 2 concerto dành cho dương cầm đặc sắc, Chopin nổi danh về những nhạc phẩm ngắn với kỹ thuật cao trong tầm tay của các nhạc sĩ tài tử.

Frederic Chopin cũng không phải là một nhạc trưởng hay một giáo sư âm nhạc trong nhiều năm mặc dù do dạy đàn, ông đã kiếm được những món tiền lớn. Trong cả cuộc đời, Frederic Chopin đã trình diễn trước công chúng khoảng 30 lần với những đặc điểm trầm buồn, với sắc nhạc đi từ rất khẽ (pianissimo) tới mạnh vừa (mezzo forte) và rất ít khi dùng sắc nhạc mạnh (forte).

Thời trung niên và cuối đời của Frederic Chopin

Khi Chopin đang sống tại thành phố Vienna, chàng nhạc sĩ được tin thủ đô Warsaw của Ba Lan đã bị quân đội Nga xâm lăng. Tin đau buồn này tới với Chopin và làm chàng nhạc sĩ cảm xúc và sáng tác ra “Luyện Khúc Cách Mạng” (the Revolutionary Etude).

Tháng 9 năm 1831, chàng nhạc sĩ tài danh này tới Paris và làm quen với các văn nhân của thành phố hoa lệ này. Paris trong các năm của thập niên 1830 là nơi quy tụ những nhân tài gồm các nhà văn, nhà thơ, họa sĩ, nhạc sĩ…. như Victor Hugo, Honoré de Balzac, Bá Tước Alfred Victor Vigny, Alfonse de Lamartine, Henrich Heine, Ferdinand Delacroix… Trong số các nghệ sĩ lừng danh cũng có các nhạc sĩ như Liszt và Berlioz, Rossini và Meyerbeer. Qua sự giới thiệu của nhạc sĩ Liszt, Chopin làm quen với bà Aurore Dudevant là một phụ nữ có đôi mắt to, đen, u buồn và được giới văn chương biết đến qua bút hiệu George Sand. Bà này còn là một nhà hoạt động chính trị, một người phản kháng vương quyền, chống đối các tập tục và quy ước cổ điển của xã hội. Khi tình bạn bắt đầu, Chopin 28 tuổi còn nữ văn sĩ Geoge Sand 34 xuân xanh. Hai người thấy các điểm hợp với nhau : nàng với tính tình ưa áp đảo, lãng mạn, thường hút thuốc lá luôn miệng và mặc bộ âu phục nam, còn chàng lại có tính ủy mị, dễ bị chinh phục. George Sand đã nhận thấy ở Chopin khả năng sáng tạo rất to lớn, rất kỳ diệu, đạt tới rất dễ dàng. Tại Paris, Chopin đã dạy dương cầm cho một số mệnh phụ và đã nhận được các món thù lao rộng rãi.

Trong thời kỳ sống tại Paris, Chopin đã nhận thấy mình không đủ sức chịu đựng để tranh tài với các nhạc sĩ bậc thầy về diễn tấu (virtuoso) như Franz Liszt và Sigismund Thalberg, vì vậy Chopin đã dồn thời gian vào việc sáng tác âm nhạc. Chàng nhạc sĩ mảnh mai này đã đóng cửa, ở trong nhà nhiều ngày để dạo đàn và viết ra các nhạc phẩm mà công chúng đều khen ngợi.

Mùa đông năm 1838-39, do tình bạn, George Sand đã đưa Chopin đến sống tại đảo Majorca với hi vọng rằng nơi tĩnh dưỡng này sẽ sớm làm phục hồi sức khỏe cho chàng nhạc sĩ yếu đuối. Nhưng thời tiết đã trở nên xấu và sức khỏe của Chopin suy giảm, tuy thế nhạc sĩ thiên tài này đã sáng tác được 24 dạo khúc (preludes) tại Valldemosa khiến cho nơi này về sau trở thành Viện Bảo Tàng Chopin. Trong các năm trường từ 1839 tới 1846, Chopin đã trải qua các mùa hè tại lâu đài Nohant của nữ văn sĩ, nơi thường quy tụ giới trí thức, tinh hoa của nước Pháp thời đó. Đây cũng là thời kỳ mà Chopin đã sáng tác phong phú nhất trong khi sức khỏe của chàng nhạc sĩ tài hoa này suy giảm dần, và rồi tình yêu đối với George Sand trở thành xung đột, ghen tuông và đố kỵ. Các người con của George Sand đã trở nên một vấn đề. Chopin đứng về phía Solange là người con gái của George Sand, còn phía kia là nữ văn sĩ và người con trai Maurice, họ thường bất đồng ý trong nhiều chuyện tranh cãi. Hai người tình nghệ sĩ đã cách ly nhau. Sự việc này đã khiến cho Chopin mất đi nguồn cảm hứng và năng lực sáng tạo, cảm thấy thất vọng và bị suy sụp tinh thần. Tình cảm giữa Frederic Chopin và George Sand chấm dứt vào năm 1847. Chopin trở về Paris.

Năm 1848, Frederic Chopin sang nước Anh do lời mời của một người học trò tên là Jane Stirling. Tại London, Chopin đã trình diễn âm nhạc nhiều lần và vào ngày 15-5, đã biểu diễn trước Nữ Hoàng Victoria của nước Anh. Sau một thời gian ngắn nghỉ ngơi tại Tô Cách Lan, Chopin trở về London và vào ngày 16-11-1848, đã biểu diễn các nhạc phẩm của mình tại Thính Đường Guildhall để gây quỹ cứu trợ cho các người tị nạn Ba Lan. Sau đó Chopin quay trở về Paris và sống nhờ sự giúp đỡ của gia đình Stirling. Frederic Chopin chết vì bệnh lao phổi vào ngày 17-10-1849 tại thành phố Paris. Theo lời yêu cầu của chàng nhạc sĩ lãng mạn này, bản nhạc Cầu Hồn Requiem của Mozart đã được đàn lên trong buổi tang lễ. Đám tang của Frederic Chopin thật là rực rỡ. Các nhà quý tộc, các văn nghệ sĩ lừng danh đã đến viếng thăm quan tài trong đó có cả Meyerbeer, Berlioz và Delacroix nhưng nữ văn sĩ George Sand đã vắng mặt. Frederic Chopin được chôn trong lòng đất Paris cùng với nắm đất của xứ Ba Lan mà chàng nhạc sĩ đã mang theo khi rời quê hương.

Các tác phẩm chính của Frederic Chopin

Các tác phẩm của Chopin gồm phần âm nhạc dành cho dương cầm và dàn nhạc, với 2 concerto dương cầm, phần nhạc thính phòng và một số bài hát, nhưng quan trọng nhất là phần nhạc dương cầm gồm 4 bản nhạc khúc kể chuyện (ballades), nhạc khúc tùy hứng cung Fa thứ (Fantasy in F minor, 1841), nhạc khúc ru em (Berceuse,1844), nhạc khúc đưa đò (Barcarolle, 1846), 3 sônát (sonatas), các dạo khúc, luyện khúc, nhạc khúc đêm, nhạc khúc sinh động, nhạc khúc mazurka, nhạc khúc rondo, hành khúc và biến khúc.

Các sáng tác của Chopin đều liên hệ chặt chẽ với cây đàn dương cầm, đặc biệt nhờ vào sự tăng thêm các phím đàn. Chopin lại là nhạc sĩ rất khéo léo, biết cách dùng bàn đạp (pedal) của đàn dương cầm để có được các cấp độ về sắc nhạc (color) và tiếng vang (sonority) cũng như thí nghiệm nhiều về các cách bấm phím mới (new fingerings), dùng hết khả năng của ngón cái hay ngón thứ 5 trên các phím đen, tận dụng cách trượt ngón từ phím đen xuống phím trắng hay dùng kỹ thuật bắt chéo tay. Nhờ kỹ thuật ngón của Chopin, các bản đàn rất khó biểu diễn trước kia, nay trở nên dễ dàng và do trí tưởng tượng sáng tạo về kỹ thuật, các luyện khúc của Chopin đã làm cho các bài tập tầm thường biến thành các nhạc phẩm mang chất lượng biểu diễn. Chopin còn cải tiến hòa âm với các nét nhạc trữ tình, bay bổng, nhờ đó đã đứng ngang hàng với Liszt và Wagner là hai nhạc sĩ đã nới rộng các quan niệm quy ước về cung điệu (tonality).

Chopin đã dùng kỹ thuật của đàn dương cầm để chuyển âm nhạc thành một nghệ thuật rất nên thơ, một cách diễn tả trữ tình bằng âm thanh. Các người Ba Lan luôn luôn suy tôn Chopin như một nhạc sĩ của đất nước Ba Lan. Miền quê hương này đã được lý tưởng hóa trong trí tưởng tượng của chàng nhạc sĩ lãng mạn với ước vọng về niềm hạnh phúc nơi quê mẹ, với lòng trông đợi hướng về đất tổ của kẻ lưu vong. Các nhạc khúc Ba Lan của Chopin có thể được coi là cách bày tỏ tinh thần quốc gia và lại là một nhạc thức đặc biệt, tới với nền âm nhạc tây phương bằng tinh thần hiệp sĩ và anh hùng.

Frederic Chopin là một nhạc sĩ lừng danh về các nhạc khúc đêm, nhạc khúc ứng tác và dạo khúc (nocturnes, impromptus & preludes) với cách xử dụng rất tài tình về hòa âm và chuyển cung bán âm (chromatic harmonies & modulations). Các nhân vật danh tiếng như các nhà văn Balzac và Heine, các nhạc sĩ tài danh như Liszt, Berlioz, Mendelssohn và Schumann đều ngưỡng mộ Chopin. Nhạc sĩ Schumann đã gọi Frederic Chopin là “một tinh thần thơ ca táo bạo nhất và hãnh diện nhất của thời đại” (the boldest and proudest poetic spirit of the time).

Theo VS

Tags: , ,